Aanpak gericht op inzet en vooruitgang motiveert élke leerling beter dan focus op prestaties – reviewstudie

Leerlingen tonen meer inzet en presteren beter als docenten hun autonomie ondersteunen. En als leraren de prestaties van leerlingen beoordelen op grond van hun inzet en individuele vooruitgang, heeft dat een positieve invloed op hun motivatie. Dat geldt voor alle leerlingen ongeacht hun sociale of etnische achtergrond, zo blijkt uit een reviewstudie van het Kohnstamm Instituut (Universiteit van Amsterdam).

Leerkrachten hebben veel te maken met verschillen tussen leerlingen, niet alleen op cognitief gebied maar ook op sociaal-economisch en etnisch gebied. Die verschillen kunnen het leraren lastig maken om alle leerlingen goed te motiveren.

De motivatie van leerlingen voor school wordt echter nauwelijks bepaald door hun sociaal-economische achtergrond. En leerlingen uit etnische minderheidsgroepen zijn over het algemeen even gemotiveerd als, of gemotiveerder dan, autochtone leerlingen. Dit blijkt uit een praktijkgerichte literatuurstudie van het Kohnstamm Instituut en de afdeling Pedagogiek, Onderwijskunde en de Lerarenopleiding van de Universiteit van Amsterdam. De onderzoekers baseren hun bevindingen ook op gesprekken met leraren uit basis-, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs over hun ervaringen.

Meer autonomie vergroot motivatie

Meer kennis over motivatie kan docenten helpen hun leerlingen te motiveren. Zowel niet-westers allochtone als autochtone leerlingen zijn gemotiveerder wanneer leerkrachten hun autonomie ondersteunen. Dat wil zeggen dat leraren rekening houden met gevoelens en opvattingen van de leerlingen, en hen informatie en keuzeruimte geven. Ook oefenen ze weinig controle en druk uit. Als leerlingen autonomie ervaren, vergroot dat niet alleen hun motivatie maar heeft dat bovendien een gunstig effect op hun inzet en prestaties.

Betere prestaties met leergerichte aanpak

Bij alle leerlingen beïnvloedt een leergerichte aanpak hun motivatie en prestaties positief. Leraren beoordelen met deze aanpak de prestaties op basis van getoonde inzet en individuele vooruitgang van leerlingen. Ook leidt een leergerichte aanpak tot minder vermijdingsgedrag dan een prestatiegerichte aanpak waarbij prestaties van leerlingen onderling worden vergeleken en vooral hoge cijfers worden beloond.

Toetsen als middel om te leren

De ondervraagde leraren merkten op dat leerlingen vooral extrinsiek gemotiveerd zijn, maar dat werd niet in de literatuur gevonden. De leerkrachten vinden het lastig om leerlingen intrinsiek te motiveren, omdat het schoolsysteem volgens hen erg gericht is op toetsen en cijfers. Wat kan helpen is toetsen niet te gebruiken als beoordelingsinstrument maar als middel om kinderen zo veel mogelijk te laten leren. En een cijfer kan helpen om te reflecteren op wat de leerling heeft geleerd. Het gebruik van toetsen en cijfers kan dus omgebogen worden naar een meer leergerichte aanpak.

Over het onderzoek

De reviewstudie bestond uit twee onderdelen. Eerst zijn eventuele verschillen in motivatie van leerlingen in samenhang met hun sociaal-economische of etnische herkomst in kaart gebracht. Vervolgens keken de onderzoekers naar literatuur over de rol van de docent bij het motiveren van verschillende groepen leerlingen. Het aantal relevante studies voor dit tweede onderdeel was vrij klein, vandaar dat conclusies hierover als voorlopig moeten worden beschouwd.

Dit onderzoek is één van twee reviewstudies rond ‘Leren en instructie’, die het NRO financierde vanuit het praktijkgerichte onderwijsonderzoek. Tegelijkertijd werden ook drie praktijkgerichte reviewstudies gehonoreerd rond ‘Kwaliteit van toetsen en beoordelen’.

Veen, I. van der, Weijers, D., Dikkers, A.L.C., Hornstra, L.,& Peetsma, T.T.D. Een praktijkreviewstudie naar het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en sociale en etnische achtergrond. Amsterdam, Kohnstamm Instituut, 2014.

Meer informatie