Onderzoeksresultaten

Scholing van leraren die nieuwkomers lesgeven: hoe doen andere landen dat?

In Nederland zijn scholen en leraren niet goed voorbereid op het geven van onderwijs aan nieuwkomers, zo blijkt uit onder andere een advies van de Onderwijsraad. Daarom is in een studie van de Hogeschool Utrecht gekeken hoe Vlaanderen en Zweden het onderwijs aan deze kinderen organiseren. Vooral is onderzocht hoe zij de professionalisering van leraren hebben gerealiseerd. En of we daar in Nederland inspiratie uit kunnen halen.

Bestuurlijke gevolgen samenwerkingsverbanden passend onderwijs

Samenwerkingsverbanden voor passend onderwijs maken volop gebruik van de vrijheid om hun eigen bestuurlijke inrichting te kiezen en financiële middelen te verdelen. Het bestuurs-/directiemodel, raad-van-beheermodel en een toezichthoudende algemene ledenvergadering komen het meeste voor. Om dubbelrollen van besturen te beperken, worden aanpassingen gemaakt zonder afbreuk te doen aan hun eigenaarschap. De wettelijk verplichte medezeggenschap is overwegend goed geregeld, maar kan in de praktijk niet voor daadwerkelijke tegenmacht zorgen.

Gevolgen Passend onderwijs voor leerlingen met een visuele, auditieve of communicatieve beperking

Passend onderwijs heeft voor de ondersteuning van leerlingen met een visuele beperking geen grote veranderingen gebracht. Voor leerlingen met een auditieve beperking of taalontwikkelingsstoornis lijken die er wel te zijn. Voor de invoering van passend onderwijs hadden scholen en ouders meer invloed op de invulling van de ondersteuning. Bij leerlingen met een ‘rugzakje’ kon destijds ook extra ondersteuning worden verkregen bij problematiek die niet direct met de auditieve of communicatieve beperking verband hield.

Weinig steun voor landelijke norm basisondersteuning passend onderwijs

Een landelijke norm voor basisondersteuning passend onderwijs is geen oplossing voor de onduidelijkheid die veel ouders ervaren. Ouders willen vooral weten wat voor hun kind op die school, in die klas, met die leraar mogelijk is. Dat de ondersteuningsplannen veel variatie in vorm, omvang en concreetheid vertonen, is geen probleem als de kinderen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben, en scholen en samenwerkingsverbanden goed communiceren met de ouders.

Betere prestaties met minder les?

Excellente leerlingen die de keuze krijgen om in plaats van bepaalde lesuren zelfstandig te werken aan projecten die ze zelf hebben gekozen, scoren hogere cijfers op de middelbare school dan leerlingen die deze keus niet krijgen. Dit concludeert Ferry Haan in zijn onderzoek naar excellentiebeleid in het voortgezet onderwijs. Hij promoveert 6 juni aan de Universiteit van Amsterdam.

Deel anti-pestprogramma’s effectief

Vier anti-pestprogramma’s dringen pesten daadwerkelijk terug, blijkt uit dit onderzoek naar de effectiviteit van anti-pestprogramma’s. Binnen dit project zijn ook de leerlingen zelf bevraagd over pesten en gepest worden. “Leerlingen bleken meer gepest te worden dan gedacht. Meer ook dan dat zij vertelden aan leerkrachten en ouders.” Het blijkt dus essentieel om het de kinderen zelf te vragen als de school pesten in kaart wil brengen.

Aandacht voor terugdringen regeldruk toegenomen, maar maatregelen overheid beperkt bekend

De Regeldrukagenda en de concrete maatregelen die daaruit voortkomen, zijn beperkt bekend in het po, vo en mbo. Toch is in al deze sectoren wel veel meer aandacht gekomen voor interne regeldruk; in het po en vo heeft een groot deel van de onderwijsinstellingen ook daadwerkelijk maatregelen genomen om de interne regeldruk terug te dringen. Dit blijkt uit onderzoek door Regioplan.

Kenmerken van effectief schrijfonderwijs samenhangend uitgewerkt in een Schrijfkader

Effectief schrijfonderwijs bestaat, naast algemeen-didactische kenmerken, ook uit vier domein-specifieke benaderingen. Deze gelden voor zowel het reguliere als het speciaal basisonderwijs. Dit komt naar voren uit een reviewstudie door onderzoekers van het Research Institute of Child Development and Education (Universiteit van Amsterdam), die alle effectieve componenten uiteindelijk ook bundelden tot een Schrijfkader. Ook keken zij naar de uitwerking van de effectieve componenten in vier recente Nederlandse schrijfprogramma’s: Tekster, Beter Schrijven, Leren Schrijven met peer response, en TiO.

Nederlandse leerlingen presteren goed in lezen, maar er zijn verschillen tussen scholen

Nederlandse leerlingen uit groep 6 van het basisonderwijs hebben wederom bovengemiddeld gepresteerd op internationale leestoetsen. Dit blijkt uit de nieuwste resultaten van de Progress in International Reading Literacy Study (PIRLS-2016). Wel is Nederland gezakt op de internationale ranglijst: naar de veertiende plek. Wat PIRLS-2016 ook laat zien, is dat de school waar de leerling onderwijs krijgt, sterk bepalend is voor hoe een leerling scoort op leesvaardigheid.

Specialistische vakmensen hebben betere kansen op arbeidsmarkt dan breed opgeleide vakmensen

Specialistisch opgeleide mbo-vakmensen hebben de beste baankansen en aantrekkelijk werk. Deze onverwachte bevinding blijkt uit onderzoek door een consortium bestaande uit ROA, AMCIS, Kohnstamm Instituut en ecbo. Zij brachten in kaart aan welk type vakmanschap van middelbaar opgeleiden behoefte is op de arbeidsmarkt, en wat dit betekent voor de inrichting van het mbo.

Leraren kunnen leerlingen helpen hun identiteit te ontwikkelen

Scholen en leraren kunnen jongeren in hun identiteitsontwikkeling ondersteunen, zo blijkt uit een overzichtsstudie van de afdeling Onderwijskunde aan de Universiteit van Amsterdam. Hoewel de gevonden studies kleinschalig waren en er dus geen harde conclusies kunnen worden getrokken, wijzen de bevindingen wel een bepaalde richting op, zegt onderzoeker Monique Verhoeven. Zo kunnen scholen leerlingen laten kennismaken met nieuwe identiteiten, hun nieuwe rolmodellen aanreiken en hen laten reflecteren op hun eigen gedachten en gevoelens.

Effectief formatief evalueren door kleine stappen te zetten

Er wordt veel van formatief toetsen verwacht. Maar het blijkt vaak nog moeilijk in te zetten. “Het beste kan de docent heel klein beginnen in zijn eigen lespraktijk met zijn eigen leerlingen”, zeggen onderzoekers Judith Gulikers en Liesbeth Baartman, die in de literatuur zochten naar formatief evalueren in de praktijk. Docenten hebben vakinhoudelijke kennis, inzicht in learning progressions en een vakdidactisch handelingsrepertoire nodig.

Leraren gaan beter lesgeven dankzij Lesson Study

Met Lesson Study doen leraren (vak)didactische en pedagogische kennis en inzichten op, zo wijst een onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen uit. Daarnaast vinden leraren het prettig om ervaringen met collega’s te kunnen delen en hebben ze meer plezier in het werk. Ook begrijpen leraren beter hoe leerlingen denken, en profiteren leerlingen mede van deze nieuwe professionaliseringsaanpak.

Goede professionalisering van leraar bepalend voor onderwijskwaliteit

Met het dreigende lerarentekort is goede scholing en begeleiding van beginnende én ervaren leraren van belang om de kwaliteit van het onderwijs op peil te houden. Effectieve professionalisering leidt er bovendien toe dat leraren behouden blijven voor het onderwijs. Uit een review (literatuurstudie) door de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat effectieve scholing wel aan een aantal kenmerken moet voldoen.

Mbo voortvarend aan de slag met invoering van doelmatige leerwegen en voorbereiding herziening kwalificatiestructuur

De meerderheid van de mbo-instellingen heeft de implementatie van de beleidswijzigingen goed voorbereid en ondervindt weinig problemen in de uitvoering. Bij het bestuur en management is het draagvlak hiervoor echter groter dan bij docenten en studenten. “Dit zijn slechts twee van de vele veranderingen in het onderwijs”, zegt Maarten Wolbers van KBA Nijmegen. “We zien een zekere verandermoeheid ontstaan.”

Verkenning datagedreven onderwijsonderzoek biedt aanknopingspunten voor vervolgonderzoek

Op verzoek van een expertgroep met partijen uit onderwijs en beleid, heeft het NRO een verkenning laten uitvoeren naar datagedreven onderwijsonderzoek. De Universiteit Twente geeft in deze verkenning een overzicht van beschikbare data en de mogelijkheden van datagedreven onderwijsonderzoek, en schetst de technische, juridische en ethische aspecten en paradoxen.

Over de relatie tussen schoolbestuur en onderwijskwaliteit is weinig bekend

In Nederland hebben we hoge verwachtingen van schoolbesturen om onderwijskwaliteit te verbeteren. Veel onderwijsbeleid leunt op het functioneren van besturen. Maar of en hoe besturen invloed kunnen uitoefenen op onderwijskwaliteit, daarover is weinig bekend, zo blijkt uit een systematische literatuurstudie van de Radboud Universiteit Nijmegen. Onderzoeker Marlies Honingh zocht in internationale studies naar de relatie tussen schoolbesturen en onderwijskwaliteit.

Natuur en Techniek in het primair onderwijs gepeild

De Inspectie van het Onderwijs publiceerde op 31 mei 2017 als onderdeel van Peil.Onderwijs het peilingsonderzoek Natuur en Techniek. Peil.Natuur en Techniek geeft inzicht in het aanbod van basisscholen, de prestaties van leerlingen in groep 8 en de trends ten opzichte van de vorige peilingen in 2008 en 2010. Het biedt tal van aanknopingspunten voor een brede dialoog over de inhoud, kwaliteit en het niveau van het onderwijs in Natuur en techniek.

Maatschappelijk aanzien van de leraar op de beroepenladder gedaald

Het maatschappelijk aanzien van de leraar in het basis- en het voortgezet onderwijs is achteruit gegaan, vooral in de laatste tien jaar. De leraar basisonderwijs heeft beduidend minder aanzien dan de collega’s in het voortgezet onderwijs. Dat verklaart wellicht hun lagere loon en de halvering van het aantal aanmeldingen bij de pabo. Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) en Ecorys deden onderzoek naar de status en het imago van de leraar.

Praten over het leerproces bevordert metacognitieve vaardigheden van leerlingen

De poster Denken om te leren helpt leraren om leerlingen te stimuleren hun eigen leerproces te reguleren. Leerlingen zijn zich bewuster van hun eigen leerproces, denken er meer over na en weten het ook beter te verwoorden. Dit blijkt uit onderzoek van Hogeschool De Kempel in de groepen 6, 7 en 8 van acht basisscholen. Een mooi neveneffect is volgens lector Jos Castelijns dat “de leraren ook zelf meer feedback geven en leerlingen stimuleren elkaar feedback te geven”.

Keuzewijzer helpt het speciaal (basis)onderwijs leerlingen in leerroutes te plaatsen

Zes scholen voor speciaal (basis)onderwijs wilden weten hoe zij de ontwikkelingsperspectieven van hun leerlingen beter kunnen vormgeven. Daartoe is een hulpmiddel, de keuzewijzer ontwikkeld. Daarmee kunnen scholen hun advies voor de leerroute van leerlingen op meer gegevens baseren. De keuzewijzer kijkt naar toetsgegevens, IQ en naar stimulerende of belemmerende factoren als executieve functies en werkhouding. Er is echter nog geen positief effect gevonden op de prestaties van de leerlingen.

Leerlingen leren beter lezen met oefensoftware

Leerlingen die oefensoftware gebruiken bij het leren lezen, boeken meer leerwinst bij het technisch lezen. Hoe vaker ze oefenen met de software, hoe meer leerwinst. Ook op spelling en letterkennis gaan de leerlingen meer vooruit, alleen minder duidelijk. De frequentie van het gebruik had geen effect op spelling en letterkennis. Dit blijkt uit praktijkgericht onderwijsonderzoek van de Radboud Universiteit in samenwerking met Hogeschool Rotterdam en Uitgeverij Zwijsen.

Training helpt leraren vmbo-leerlingen te motiveren

Leerlingen zijn gemotiveerder als leraren weten hoe ze hun tegelijkertijd autonomie én structuur moeten bieden. Een korte training helpt docenten in het vmbo deze twee te combineren en zodoende motiverender les te geven. Dit blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht, het Kohnstamm Instituut en de Universiteit van Amsterdam. In het basisonderwijs lijkt de training minder effectief te zijn.

Leerkrachtgedrag als model voor positieve relaties tussen basisschoolleerlingen

De leerkracht heeft een belangrijke rol in de relaties tussen klasgenoten. Een meester of juf staat model voor de omgang tussen leerlingen. Is de leerkracht voornamelijk positief, dan laten leerlingen pro-sociaal gedrag zien, vinden zij elkaar aardig en is er weinig hiërarchie in de klas. Heeft een leerkracht echter veel conflict met leerlingen, dan vertonen leerlingen meer agressie en vinden zij elkaar vaker onaardig. Dat schrijft Marloes Hendrickx (Universiteit Utrecht) in haar proefschrift.

Duidelijkheid gewenst over doelen burgerschapsonderwijs en loopbaanoriëntatie in het mbo

Alle mbo’s besteden aandacht aan burgerschapsonderwijs en loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB), maar vullen deze op een verschillende manier in. Er is niet altijd grip op de kwaliteit ervan en ook de beoordeling van studenten blijkt soms een uitdaging. Docenten en beleidsmedewerkers hebben mede daarom behoefte aan houvast: wat is ‘goed’ burgerschap en wat is een ‘goede’ LOB. Daarover bestaat geen eenduidigheid.

Leerkracht op basisschool haalt pester en slachtoffer door elkaar

Leerkrachten op basisscholen zijn niet volledig toegerust om pestgedrag door leerlingen daadwerkelijk aan te pakken, hoewel bij hen een cruciale rol ligt in het terugdringen van het aantal gepeste kinderen in de klas. Leerkrachten weten soms niet precies wat pesten inhoudt, herkennen slachtoffers niet goed en menen pestgedrag in hun klas onder controle te hebben terwijl het er wemelt van de slachtoffers.

Skills voor de toekomst: een onderzoeksprogramma

Skills of vaardigheden zijn van groot belang voor het succes van mensen in hun loop­baan, de maatschappij en voor hun welbevinden. Toch weten we nog heel weinig over hoe kinderen en volwassenen skills leren, waar ze dat doen, hoe dat verschilt of overeenkomt bij verschillende typen skills en wat helpt bij het ontwikkelen en behouden van de skills.

Basisschoolleerling minder goed in de exacte vakken (TIMSS-2015)

Nederlandse leerlingen in groep 6 hebben minder goed gepresteerd op een internationale reken- en natuuronderwijstoets dan in de jaren daarvoor. Dit blijkt uit Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS-2015) waarvan de resultaten vandaag in Boston bekend zijn gemaakt. TIMSS meet sinds 1995 elke vier jaar wereldwijd het onderwijsniveau in de exacte vakken. Met uitzondering van 2011 laten de Nederlandse prestaties op de TIMSS-toets sinds 1995 een licht dalende trend zien. Leerlingen zijn vooral achteruitgegaan in natuur- en scheikunde. Leerlingen die het basisniveau niet halen zijn echter in Nederland nog steeds een uitzondering.

Autonomie van leraren stimuleren komt de prestaties van scholen ten goede

Als een school stimulerende HRM-activiteiten ontplooit, voelen leraren zich meer verbonden met de doelen en waarden van hun school. Daardoor zijn leraren tevredener, concludeert Tessa Janssen in haar proefschrift. Ook de leiderschapsstijl van de schoolleider is van invloed: schoolleiders die de autonomie van leraren stimuleren, implementeren meer HRM-activiteiten. En die hebben dus een positief effect. Zowel op leraren als op de prestaties van scholen.

Promotieonderzoek: De kijk van docenten op positieve en problematische relaties met leerlingen

Docent-leerlingrelaties beïnvloeden het welbevinden van docenten. In de vier studies in haar proefschrift heeft Luce Claessens docent-leerlingrelaties onderzocht vanuit het perspectief van de docent. De centrale vraag hierbij was steeds: hoe percipiëren docenten in het voortgezet onderwijs positieve, neutrale en problematische relaties met individuele leerlingen? Claessens vergeleek de beschrijvingen van positieve relaties met die van […]

Stel keuze voor voortgezet onderwijs nog even uit

Bij ruim dertig procent van de leerlingen komt het onderwijsniveau op de middelbare school niet overeen met het basisschooladvies, zo blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. Vooral bij kinderen van lager opgeleide ouders, met een niet-westerse achtergrond en jongens is dat het geval. De onderzoekers pleiten ervoor de selectie op niveau nog even uit […]

Tekster leert basisscholieren beter schrijven

Aan het eind van de basisschool is slechts 30% van de leerlingen in staat om een boodschap schriftelijk goed over te brengen. Om dit te verbeteren hebben Monica Koster en Renske Bouwer (Utrecht Institute of Linguistics OTS) de lesmethode Tekster ontwikkeld, in het kader van hun gezamenlijke promotieonderzoek. Al na 4 maanden onderwijs met Tekster gaan leerlingen maar liefst 1,5 leerjaar vooruit.

Ook creatief begaafde leerlingen verdienen uitdagend onderwijs

Naast analytisch begaafde leerlingen zijn er ook creatief begaafde leerlingen, die óók baat hebben bij verrijkingsprogramma’s. Promovenda Joyce Gubbels (Radboud Universiteit) adviseert leerkrachten op basis van haar onderzoek om breder te kijken naar intelligentie, zodat ook creatief begaafde leerlingen kunnen worden herkend en de kans krijgen deel te nemen aan plusklassen en andere verrijkingsprogramma’s.

Goed onderwijs vraagt om meer afstemming en verbinding tussen betrokkenen

Er bestaan veel verschillende opvattingen over onderwijskwaliteit onder betrokkenen – van overheid, schoolbesturen en schoolleiders tot leraren en ouders. Dat is de kracht van ons onderwijsbestel. Om die variëteit meer recht te doen en tegelijk een zekere mate van overeenstemming te bereiken over wat onderwijskwaliteit zou moeten zijn, pleiten onderzoekers voor meer verbinding en afstemming tussen betrokkenen. Zij noemen dat alignment.

Educatief rekenspel is effectief voor vmbo’ers

Educatieve computerspellen kunnen een effectieve bijdrage leveren aan het vmbo-onderwijs. Instructieve ondersteuning in de vorm van deels uitgewerkte voorbeelden kunnen de effectiviteit van zo’n spel optimaliseren. Dat concludeert orthopedagoog en instructietechnologe Judith ter Vrugte in haar promotieonderzoek (promotie 16 juni 2016, Universiteit Twente).

Verbeeldingskracht helpt bij begrijpen van tekst

Basisschoolleerlingen die tijdens het lezen een zo levendig mogelijke innerlijke voorstelling maken van waar de tekst over gaat, gaan vooruit op begrijpend lezen en hebben meer plezier in lezen. Dit blijkt uit onderzoek van Lisanne Bos van de afdeling Onderwijsneurowetenschap van de Vrije Universiteit Amsterdam, die op 15 juni promoveert.

Leraren benutten specifieke mogelijkheden ict nauwelijks

Van primair onderwijs tot hbo gebruiken leraren en docenten ict grotendeels voor dezelfde doeleinden: voor klassikale instructie en om leerlingen en studenten zelfstandig te laten leren. In de 616 onderzochte cases van ict-inzet – onder 279 leraren in po, vo en mbo/hbo – kwamen maar weinig gevallen van vernieuwend ict-gebruik voor. Oefen- en evaluatiesoftware wordt in het primair onderwijs het meest gebruikt, in het vo en mbo/hbo is dat informatie- en presentatiesoftware. Leraren dragen kennis over, geven instructie en stimuleren leerlingen. Leerlingen zijn vooral toehoorder en uitvoerder.

Storend leerlinggedrag maakt leraren onzekerder

Het geloof in eigen kunnen, of self-efficacy van leraren verschilt in relatie tot individuele leerlingen. Leerkrachten blijken zich het minst doelmatig te voelen in de omgang met leerlingen die storend gedrag vertonen. Leraren hebben meer vertrouwen in eigen kunnen in relatie tot pro-sociale leerlingen. Dit blijkt uit onderzoek in het primair onderwijs van Marjolein Zee, die 24 mei promoveert aan de Universiteit van Amsterdam.

Praktijkgerichte onderzoeksprojecten leveren resultaten op

In 2013 financierde het NRO 16 praktijkgerichte onderzoeksprojecten. Inmiddels zijn de meeste onderzoeken afgerond en hebben resultaten opgeleverd. Meer dan 30 basisscholen, ruim 20 middelbare scholen, zes mbo-scholen, negen universiteiten en één hogeschool waren de afgelopen periode bij deze projecten betrokken. De onderzoeken hadden betrekking op een drietal thema’s: differentiatie in de klas; opbrengsten van leren met ict; en vakdidactiek in relatie tot taal, en tot rekenen/wiskunde.

Sociaal milieu nog altijd van invloed op schoolloopbaan leerlingen

Het schooladvies dat basisscholen geven aan leerlingen uit lagere sociale milieus is vaak wat lager dan voor kinderen met hoger opgeleide ouders. Dat blijkt uit een uitgebreide reviewstudie van de Rijksuniversiteit Groningen. Een te laag schooladvies kan resulteren in een minder gunstige schoolloopbaan. Basisscholen zouden daarom het advies moeten baseren op voldoende informatie over de capaciteiten en het functioneren van de leerling, en zouden de centrale eindtoets moeten laten meetellen.

Relatie met leerling van invloed op welzijn docent

Goede relaties tussen docenten en leerlingen werken positief uit op de prestaties en motivaties van leerlingen. En docenten die in het algemeen een leidende en vriendelijke relatie met hun leerlingen hebben, ondervinden minder stress. Wanneer leraren een zelfde relatie ervaren in specifieke situaties -bijvoorbeeld het begin van de les- heeft dat een gunstige invloed op hun welbevinden.