De juiste informatie op het juiste moment

De juiste informatie op het juiste moment

In het proces van formatief evalueren staan drie kernvragen centraal: waar werkt de leerling naartoe? Waar staat de leerling nu ten opzichte van de beoogde doelen? En welke actie is nodig om de leerling verder te helpen? Deze vragen helpen de leraar en de leerling om de benodigde informatie over het leerproces van de leerlingen te verzamelen. Op basis van deze informatie kunnen leraar en leerling hun strategie veranderen en aanpassen.

Formatieve beslissingen nemen

Formatieve evaluatie draait om het verzamelen van informatie over het leerproces van de leerlingen. Leraren hebben deze informatie nodig voor het bepalen of aanpassen van hun instructiestrategie; leerlingen hebben deze informatie nodig voor het bepalen of aanpassen van hun leerstrategie. De beslissingen die leraren of leerlingen nemen over hun instructie- of leerstrategie, worden formatieve beslissingen genoemd.

Leraren hebben een cruciale rol bij het nemen van formatieve beslissingen. Zij moeten de benodigde informatie op de juiste manier, op het juiste moment en met het juiste doel verzamelen. Drie kernvragen kunnen hen helpen bij het verzamelen van deze informatie: Waar werkt de leerling naartoe? Waar staat de leerling nu ten opzichte van de beoogde doelen? Welke actie is nodig om de leerlingen verder te helpen? Zoals de figuur hieronder laat zien, kunnen leraren deze vragen steeds weer opnieuw stellen en heeft formatieve evaluatie dus een cyclisch karakter.

Formatieve evaluatie is een cyclisch proces met drie kernvragen

Figuur 1. Formatieve evaluatie is een cyclisch proces met drie kernvragen
Formatieve evaluatie is een cyclisch proces met drie kernvragen

Strategieën inzetten

Er zijn vijf strategieën die leraren kunnen inzetten om de informatie te verzamelen die nodig is om de drie genoemde kernvragen te beantwoorden.

  1. Het verhelderen van leerdoelen en succescriteria
    De eerste strategie is bedoeld om de leerlingen bij aanvang van het leerproces goed duidelijk te maken wat er van hen wordt verwacht. Wat betekent bijvoorbeeld een goed betoog schrijven? En waaraan kun je zien of een betoog wel of niet goed is? Gebrek aan helderheid over leerdoelen en succescriteria is vaak de reden dat leerlingen niet goed presteren op een summatieve toets.
     
  2. Het voeren van effectieve discussies met leerlingen en het organiseren van activiteiten die informatie over het leerproces geven
    De kern van deze strategie is het helder krijgen van hoe leerlingen denken. Wat zijn de redenen dat zij bepaalde stappen nemen? Welke keuzes maken zij en waarom? Op basis hiervan is het mogelijk leerlingen terugkoppeling te geven over hoe zij een nieuwe stap kunnen zetten. Met andere woorden: hoe zij hun leerstrategie kunnen aanpassen.
     
  3. Terugkoppeling geven voor het verdere leerproces
    De derde strategie is het geven van feedback aan de leerlingen, zodat ze weten hoe ze verder moeten gaan om het leerdoel te bereiken. Het leren geven, ontvangen en kunnen handelen op basis van feedback versterkt de ontwikkeling van feedbackgeletterdheid. In het voorbeeld van een betoog schrijven gaat het bijvoorbeeld om feedback geven en krijgen op tussenproducten of deelaspecten van het schrijfproces, zodat het leidt tot een vervolgactiviteit op weg naar een goed betoog.
     
  4. Het activeren van medeleerlingen als belangrijke informatiebronnen
    Bij deze strategie gaat het erom de leerlingen elkaar feedback te laten geven. Het geven en ontvangen van peer feedback zorgt voor wederzijdse verantwoordelijkheid en verhoogt daarnaast ook de betrokkenheid en prestaties van leerlingen. Ook helpt peer feedback omdat leerlingen elkaars taal goed begrijpen.
     
  5. Het activeren van leerlingen om verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen leerproces
    Met deze strategie verzamelt de leraar informatie over de mate waarin het leerlingen al lukt hun eigen leerproces te kunnen reguleren. Met andere woorden: of zij weten welke stappen zij moeten nemen in het schrijven van een betoog en hoe ze dat kunnen.

Deze vijf strategieën vormen concrete handvatten voor leraren om formatief evalueren te integreren in hun eigen onderwijs.

Download het volledige overzicht, inclusief bronnen