Wat zijn de effecten van een flexibel rooster op het eigenaarschap en de motivatie van leerlingen?

 VO | Differentiatie | Schoolorganisatie | Zelfregulerend leren

Een flexibel rooster zou de motivatie van leerlingen kunnen bevorderen. Het biedt leerlingen keuzemogelijkheden en mogelijkheden voor zelfgestuurd leren. Dat is bevorderlijk voor de intrinsieke motivatie en geeft de leerling een gevoel van eigenaarschap. Het is wel noodzakelijk dat de leerlingen hun leerproces leren reguleren en dat leraren hen daarbij ondersteunen. Zo niet, dan kan een dergelijk rooster een averechts effect hebben op de leerprestaties.

Een flexibel rooster betekent dat leerlingen een deel van hun onderwijstijd zelf mogen invullen. Leerlingen bepalen aan welk onderwerp of vak zij willen werken. Een van de redenen om het rooster te flexibiliseren is dat de school recht wil doen aan de persoonlijke interesses van leerlingen.

Dit vraagt om de introductie van individuele lesroosters. Over de effecten van dergelijke roosters op de motivatie van leerlingen is weinig bekend. Wel is iets te zeggen over mechanismes die kunnen leiden tot een positief effect: het bieden van keuzemogelijkheden en zelfgestuurd leren.

Mechanismen voor positieve effecten op motivatie

Als leerlingen zelf keuzes kunnen maken op school, is dat bevorderlijk voor hun intrinsieke motivatie (motivatie vanuit de persoon zelf). Dat geldt zowel voor het kiezen van een taak waaraan ze willen werken als voor een bepaald aspect van een taak. Het is niet duidelijk in hoeverre de toegenomen motivatie betrekking heeft op alleen de taken waaruit de leerlingen kunnen kiezen, of ook voor het onderwijs in het algemeen.

Zelfsturing door leerlingen gaat nog een stapje verder dan het bieden van keuzes. Zelfgestuurd leren houdt in dat leerlingen eigen leerdoelen vaststellen. Vervolgens starten ze het leerproces op, bewaken en sturen dit proces voortdurend bij, controleren en evalueren. Wanneer leerlingen binnen zo’n leeromgeving zelf leerdoelen mogen vaststellen – en daarmee verantwoordelijk zijn voor hun eigen leerproces – draagt dit bij aan hun intrinsieke motivatie.

Vaardigheden van de leerling en gedrag van de leraar

Voor een verantwoorde implementatie van zelfgestuurd leren geldt een aantal voorwaarden, op leerling- en op leraarniveau. Voor de duidelijkheid, het gaat hier niet om voorwaarden voor het vergroten van de motivatie, maar voor het verbeteren van leerprestaties.

Leerlingen zijn niet zonder meer in staat tot zelfgestuurd leren. Dat hangt af van hun kennis, ervaring, leeftijd en rijping. Vaak vinden leerlingen het moeilijk om hun eigen prestaties accuraat in te schatten. Daarnaast hebben ze de neiging om voor makkelijke taken te kiezen. Om te voorkomen dat zelfgestuurd leren een averechts effect heeft op de leerprestaties, is het noodzakelijk dat de leraar de leerlingen ondersteunt bij de ontwikkeling van cognitieve en meta-cognitieve leerstrategieën.

De leraar geeft instructie in het gebruik van leerstrategieën, bijvoorbeeld door hints te geven, voor te doen en hardop denken te stimuleren. Goede leraren geven leerlingen feedback op hun leerproces, met nadruk op het stimuleren van gewenst gedrag. Daarmee bevordert de leraar het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen veel effectiever dan met feedback op het resultaat. Ten slotte zorgt de leraar voor een geleidelijke overgang van externe sturing, via gedeelde sturing (door leraar en leerling samen), naar interne sturing.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Leerling2020 poster over flexibel roosteren

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Jantien Schaveling en Hilde Bekkers (antwoordspecialisten), en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag