Hoe kan de aanwezigheid van leerlingen bij voortgangsgesprekken op de basisschool bijdragen aan eigenaarschap voor hun ontwikkeling?

 PO | Ouderbetrokkenheid | Zelfregulerend leren

Voortgangsgesprekken waarbij de leerling aanwezig is, kunnen wezenlijk bijdragen aan eigenaarschap, motivatie en autonomie van leerlingen. Die gesprekken vereisen een zorgvuldige voorbereiding door de school en een actieve rol van de leerling. De leerkrachten zijn dan getraind in het voeren van voortgangsgesprekken en het begeleiden van de leerling. De leerling stelt een portfolio samen dat inzicht geeft in het proces en de stand van zaken. Het gebruik van portfolio’s in voortgangsgesprekken ondersteunt het eigenaarschap van de leerlingen voor hun academische en sociaal-emotionele ontwikkeling.

Voortgangsgesprekken vinden meestal plaats tussen leerkracht en ouders of tussen ouders en hun kind. Gesprekken tussen ouders en leerkracht met de leerling erbij zijn vooral bedoeld om deze te betrekken bij de eigen ontwikkeling en mede verantwoordelijk te maken. Het initiatief kan bij de leerkracht liggen, bij de ouders of bij de leerling. In het laatste geval spreken we van leerlinggeleide voortgangsgesprekken. Daarin speelt de leerling een actieve rol.

Leerlinggeleide voortgangsgesprekken

Op school moet er een draagvlak zijn voor leerlinggeleide voortgangsgesprekken. Verder is het noodzakelijk dat leerkrachten zich verdiepen in dit soort gesprekken en ze leren voeren. Het gaat om gerichte gesprekken die leerlingen helpen om een beter zicht te krijgen op hun ontwikkeling. Tevens is van belang dat leerkrachten lestijd gebruiken om met hun leerlingen te praten over het leren. Daarmee ondersteunen zij hun leerlingen om die competenties te verwerven die nodig zijn om hun eigen ontwikkeling te volgen en te evalueren.

Reflecteren is een cruciaal element in de voorbereiding op leerlinggeleide voortgangsgesprekken. Leerkrachten kunnen leerlingen daarin trainen, onder meer door hen te helpen om doelen te stellen gebaseerd op hun voortgang. Verder moeten leerkrachten duidelijk maken wat hun verwachtingen zijn en op welke manier ze het werk van leerlingen evalueren. Zo leren leerlingen om ook hun eigen werk en dat van klasgenoten te beoordelen.

Portfolio’s

Leerlingen kunnen via een portfolio laten zien wat ze doen op school, waar ze goed in zijn en waar hun interesses liggen. Daarenboven helpt een portfolio leerlingen om te reflecteren op hun werk en volgende stappen te zetten in hun leerproces. Ze stellen doelen en leveren zo een bijdrage aan hun academische ontwikkeling. Vaak zorgt het gebruik van een portfolio voor een gevoel van trots bij de leerlingen en verhoogt dat hun intrinsieke motivatie. Gemotiveerde leerlingen hebben een positievere attitude en minder problemen met discipline. Het gebruik van portfolio’s in voortgangsgesprekken draagt dus ook bij aan eigenaarschap voor sociaal-emotionele ontwikkeling.

Werken met groeidoelen – waarbij het gaat om beheersing en prestaties in relatie tot eerdere prestaties – is beter voor het eigenaarschap dan bijvoorbeeld het werken vanuit prestatiedoelen – gericht op competitie. Er is tijdens de voortgangsgesprekken en het bijhouden van het portfolio meer aandacht voor het leerproces en minder voor de prestaties. Daarmee vergroten de leerlingen hun motivatie, zelfstandigheid en metacognitieve vaardigheden. Veel leerkrachten hebben moeite het zelfgestuurd leren van leerlingen daadwerkelijk te bevorderen. Maar in hoeverre loslaten mogelijk is, hangt af van de mate waarin leerlingen de vereiste vaardigheden beheersen. Van de leerkracht vraagt dit proces naar loslaten gedifferentieerde coaching.

Specifiek voor jongere leerlingen geldt dat de metacognitieve vaardigheden, nodig voor actieve deelname aan gesprekken, doorgaans nog niet goed ontwikkeld zijn. Juist door te werken met portfolio’s leren jonge kinderen reflecteren. Aanvankelijk zal de nadruk liggen op verzamelen van materiaal; gaandeweg neemt selecteren een grotere rol in. In die fase kan de leerling – los van de leerkracht – zelfstandig naar zijn leerproces kijken.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Yolande Emmelot (onderzoeker Kohnstamm Instituut) en Edith van Eck (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag