Wat draagt meer bij aan de ontwikkeling van kleuters ter voorbereiding op groep 3: aparte jaargroepen 1 en 2 of combinatiegroepen 1-2?

 PO | Ook interessant

Onderwijs in combinatiegroepen 1-2 lijkt minder gunstig te zijn voor de cognitieve ontwikkeling van kleuters, vooral de oudere kleuters in de groep. Voor oudere kleuters zijn aparte jaargroepen beter. Het verschil zit hem in de instructietijd en de kwaliteit van interacties tussen leerkracht en leerlingen, die zijn beter in jaargroepen dan in combinatiegroepen. De effecten van combinatiegroepen op de sociale ontwikkeling zijn niet eenduidig. Sommige onderzoeken vinden geen verschil met jaargroepen. Volgens ander onderzoek hebben combinatiegroepen een positieve invloed op het spel van leerlingen en zijn er minder conflicten dan in jaargroepen.

In Nederland is er geen empirisch onderzoek uitgevoerd naar het verschil tussen jaargroepen 1 en 2 of combinatiegroepen 1-2. Wel is er buitenlands onderzoek beschikbaar, vooral uit de Verenigde Staten. De resultaten daarvan zijn evenwel niet zonder meer te vertalen naar de Nederlandse context. In Nederland zijn groep 1 en 2 onderdeel van de basisschool, de VS kent kindergartens en preschools. Ook de kleuterleeftijd kan verschillen; in de VS gaan kinderen al vanaf 3 jaar naar de preschool.

Amerikaans onderzoek naar combinatiegroepen en jaargroepen bij kleuters

Kleuters in combinatiegroepen boeken minder leerwinst dan kleuters in aparte jaargroepen. Dit verschil is het duidelijkst aangetoond bij 5-jarige kleuters. Vooral voor rekenen en geletterdheid maakt de samenstelling van de groep verschil. Leerlingen in combinatiegroepen blijven tot wel zes maanden achter ten opzichte van leerlingen in jaargroepen. Verder laten 5-jarigen in combinatiegroepen minder goede executieve functies zien aan het einde van het leerjaar.

Er zijn aanwijzingen dat combinatiegroepen gunstiger zijn voor jonge kleuters dan voor oudere kleuters. Zo laten 3-jarigen in combinatiegroepen meer taakgericht gedrag zien dan even oude kleuters in jaargroepen, terwijl dat bij kleuters van 4 jaar andersom is. Zij zijn juist meer gefocused in jaargroepen dan in combinatiegroepen. Verder hebben combinatiegroepen een positief effect op de woordenschatontwikkeling van jongere kleuters, maar niet op die van oudere kleuters.

Effecten op de sociale (gedrags)ontwikkeling zijn niet eenduidig. Bij sommige studies blijkt geen verschil tussen 5-jarigen in een combinatiegroep of in een jaargroep. Ander onderzoek wijst daarentegen op positieve effecten van combinatiegroepen op de interactie tussen leerlingen en op spel. Leerkrachten signaleren in combinatiegroepen minder interactieconflicten tussen leerlingen, minder negatieve leerkracht-leerlingeninteracties en ietwat minder uitdagend gedrag dan in jaargroepen.

Instructietijd en leerkracht-leerlingeninteractie

Er zijn twee verklaringen voor de voordelen van jaargroepen voor (oudere) kleuters. Leerlingen in combinatieklassen ontvangen minder instructie van de leerkracht dan leerlingen in jaargroepen. En in combinatiegroepen is minder interactie tussen leerkrachten en leerlingen.

Leerkrachten stimuleren geletterdheid van 5-jarigen in combinatieklassen duidelijk minder en leerlingen in combinatieklassen brengen minder tijd door in leerkrachtgeleide activiteiten. Ook de toename in leeftijdsdiversiteit gedurende het schooljaar, of van het ene naar het andere schooljaar, zorgt voor minder goede leerkracht-leerlingeninteracties.

Toch zijn er ook combinatiegroepen met relatief goede leerkracht-leerlingeninteracties. Of dat leidt tot een betere ontwikkeling van leerlingen is niet duidelijk; onderzoeken spreken elkaar tegen. Volgens sommige onderzoeken compenseert de kwaliteit van leerkracht-leerlingeninteracties de negatieve invloed van combinatiegroepen op de oudere kleuters, volgens andere onderzoeken niet.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Met welke combinatie heeft de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in groep 3 het meeste baat: met groep 1/2 of met groep 4/5

Wat is het effect van een combinatieklas op de onderwijsprestaties van leerlingen en de ervaringen van leraren?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Hilde Bekkers (antwoordspecialist) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Met welke combinatie heeft de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in groep 3 het meeste baat: met groep 1/2 of met groep 4/5?
 PO | Schoolorganisatie
Een combinatie van groep 3 met een groep 1/2 kan even goed, slecht of neutraal uitpakken als een combinatie met een groep 4/5. Er zijn geen gegevens bekend over welke combinatie bevorderlijk zou zijn voor leerprestaties of sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. Zeker bij kleine groepen ligt het voor de hand om te kijken naar de werkhouding en de cognitieve ontwikkeling van de leerlingen. Dit in plaats van een algemene richtlijn te volgen die hier geen rekening mee houdt.
Lees verder
Wat is het effect van een combinatieklas op de leerprestaties van leerlingen en op de ervaringen van leerkrachten?
 PO
In de jaren tachtig en negentig werden geen verschillen gevonden tussen combinatieklassen en homogene klassen als het gaat om de kwaliteit van instructie en leerprestaties. Wel ervoeren leerkrachten van combinatieklassen hun werk als zwaarder. De Inspectie van het Onderwijs komt echter recent tot de conclusie dat de onderwijskwaliteit in combinatieklassen lager is dan in homogene klassen. Dit geldt voor uitleg, werksfeer en betrokkenheid van leerlingen. De Inspectie constateert ook dat werken in combinatieklassen veel vergt van leerkrachten.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag