Welke aanpak is effectief bij het begeleiden of stimuleren van startende schoolleiders in het voortgezet onderwijs?

 VO | Professionalisering | Management

De beginperiode van een schoolleider is een lastige periode, met hoge werkdruk. De startende schoolleider is bezorgd over zijn nieuwe positie en zijn rol tegenover leraren. Hij heeft moeite om een coherente organisatie te realiseren, gericht op het primaire proces; een van de basiscompetenties in het beroepsprofiel. Over effectieve aanpakken van het begeleiden en stimuleren van startende schoolleiders in het voortgezet onderwijs is weinig bekend.

Voorbereidende programma’s schoolleiderschap

Meerdere onderzoeken benadrukken wel het belang van voorbereidende programma’s voorafgaand aan het schoolleiderschap zelf. Een belangrijke factor in het succes van dergelijke programma’s is zorgvuldige selectie van leraren met leiderschapspotentieel. Zo’n selectie heeft een positief effect op het leren van de aankomende schoolleiders.

Doeltreffende voorbereidende programma’s bestaan uit theoretische leeractiviteiten en praktijkgeoriënteerde activiteiten, die een mix vormen van formeel en informeel leren. De programma’s hebben een duidelijke focus op waarden over leiderschap en leren. Bovendien leggen ze het accent op onderwijskundig leiderschap, organisatieontwikkeling en verandermanagement. Daarnaast is de koppeling tussen theorie en praktijk en een op onderzoek gebaseerde inhoud van belang. Deze programma’s leveren hoge tevredenheidsscores op en versterken de intentie om schoolleider te worden.

Ook personeelsmanagement is een belangrijk onderdeel van een voorbereidingsprogramma. Zo kunnen aankomende schoolleiders gespreksvoering met leraren oefenen, en leren ze de visie en missie van de school te koppelen aan het managen van personeel.

Behoeften aan professionalisering van startende schoolleiders

Startende schoolleiders hebben behoefte aan professionele ontwikkeling op het gebied van personeelszaken en juridische zaken, en in het omgaan met ouders en de omgeving van de school. Verder willen ze meer weten over technische aspecten van het leiderschap, zoals financieel management en het gebruik van data voor besluitvorming. Daar lijken ze het meeste van op te steken in gemengde leergroepen van startende en ervaren schoolleiders. Beginnende schoolleiders krijgen zo ook meer zelfvertrouwen in hun leiderschapskwaliteiten. Ervaren schoolleiders doen op hun beurt kennis op over de nieuwste ontwikkelingen.

Belang van stages, mentoring en coaching

Beginnende schoolleiders zijn positief over begeleiding in de vorm van stages, mentoring en coaching. Tijdens stages kunnen schoolleiders ervaring opdoen met leidinggeven aan het primaire proces, schoolontwikkeling en schoolverbetering faciliteren, en het schoolklimaat versterken. Behalve kennis over leiderschap, ontwikkelen ze onder meer leiderschapsvaardigheden, competenties in faciliteitenbeheer, timemanagement- en reflectievaardigheden.

Stages zijn succesvoller als ze gekoppeld zijn aan mentoring en coaching. Deelnemers aan stages beschouwen gaandeweg hun werk als complexer, maar voelen zich ook beter voorbereid op hun leiderschapsrol. Mentoring leidt volgens hen tot socialisatie in de organisatie en het ingroeien in een organisatiecultuur. Het is een vorm van informeel leren waarbij de mentor kennis en expertise heeft en daarmee model staat en ondersteuning biedt.

Coaching heeft vooral een positief effect op reflectie met een onderwijskundige focus. Schoolleiders voelen zich door coaching gesteund in stressvolle periodes en zij waarderen de vertrouwensrelatie met een coach. Grote effecten van coaching – een vorm van non-formeel leren – zijn zichtbaar voor prestaties en vaardigheden, doelgerichte zelfsturing en werkattitudes. Ook de effecten op welzijn en coping blijken gemiddeld groot.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Jo Scheeren (antwoordspecialist) en Lisette Uiterwijk (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
Ministerie van OCW - beleidsmedewerker of afdelingshoofd

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag