Wat zijn effectieve manieren om zeer moeilijk lerende kinderen begrijpend lezen te leren?

 (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Vakken

Ook voor kinderen met een verstandelijke beperking zijn vaardigheden in technisch lezen en begrijpend luisteren essentieel voor het niveau van begrijpend lezen. Deze kinderen zijn gebaat bij veel en structureel aanbod, systematische en expliciete instructie en veelvuldige oefening in (begrijpend) lezen. Wat helpt is een onderwijsprogramma met onder andere aandacht voor expliciet modelen (voordoen), begeleide inoefening (het geleerde oefenen en toepassen met hulp van de leraar), correctieve feedback, en het bevestigen en belonen van een goed resultaat.

Begrijpend lezen is een complex proces dat begint bij het zien van een tekst en eindigt met in het geheugen opnemen van wat er in de tekst staat. ‘Begrijpen’ heeft daarbij betrekking op het ‘leggen en opslaan van verbanden tussen verschillende stukjes informatie’. Om dit te kunnen, dienen kinderen verschillende (cognitieve) vaardigheden te bezitten.

Met zeer moeilijk lerende kinderen worden hier kinderen met een verstandelijke beperking (VB) bedoeld. Zij hebben vaak moeite met cognitieve processen als plannen, problemen oplossen en informatie onthouden. Kinderen met een VB ontwikkelen zich in een lager tempo, ook bij geletterdheid, dan kinderen zonder VB. De beperkingen maken leren lezen moeilijk, maar niet onmogelijk voor kinderen met een VB.

Cognitieve beperking

De ontwikkeling van leesvaardigheden van kinderen met een VB verloopt via dezelfde lijn als kinderen zonder VB. Ook voor deze kinderen wordt het niveau van begrijpend lezen bepaald door de vaardigheden in technisch lezen en begrijpend luisteren. Bij beginnende lezers vraagt technisch lezen veel denkruimte van de leerling, waardoor er minder aandacht beschikbaar is voor dieper (impliciet) tekstbegrip, dat verder gaat dan de letterlijke tekst. Beperkingen in tekstbegrip bij kinderen met een VB worden deels veroorzaakt door (beperkingen) in de ontwikkeling van taal gerelateerde vaardigheden: woordenschat, grammatica en geletterdheid. Echter, er is ook een direct effect van de cognitieve beperking op het begrijpend lezen.

Werken aan begrijpend lezen

Kinderen met een VB zijn gebaat met veel en structureel aanbod, systematische en expliciete instructie en veelvuldige oefening in (begrijpend) lezen. Gebruik (bijvoorbeeld) het Expliciete Directe Instructie model, waarbij onder andere begeleide inoefening (het geleerde oefenen en toepassen met hulp van de leraar) een belangrijke stap is.

Een onderwijsprogramma dat effectief is voor deze kinderen besteedt expliciet aandacht aan de volgende aspecten: 

  • expliciet modelen – hardop denken. Laat de leerling zien hoe jij de opdracht aanpakt, wat er in jouw hoofd omgaat als je een tekst leest. Zie de website van kenniscentrum begrijpend lezen voor meer informatie.
  • correctieve feedback – de leerkracht legt de leerling uit welke fout hij heeft gemaakt.
  • positief bevestigen en belonen – benoemen wat wel goed gaat. Dat vergroot het zelfvertrouwen van kinderen, wat hen helpt zelfstandig met een tekst te werken.
  • scaffolding de leerkracht helpt de leerling stapsgewijs om de juiste verbanden te leggen, met vragen als ‘wat heb je hier eerder over gelezen’, ‘wat staat hierover in de eerste alinea’ et cetera.
  • cumulatief toetsen – behalve de nieuwe stof wordt ook de daaraan voorafgaande stof getoetst. In feite is dit het herhalen van de lesstof, wat vooral van belang is voor leerlingen met geheugenproblemen.

Begrijpend luisteren

Begrijpend luisteren, het begrijpen van gesproken taal, is een voorwaarde voor begrijpend lezen. Om aan begrijpend luisteren te werken, kunnen leerkrachten gebruikmaken van interactieve prentenboeken en informatieve boeken. Deze zijn ook zeer geschikt voor woordenschatontwikkeling en het opbouwen van kennis van de wereld, beide belangrijke voorspellers van begrijpend lezen. Begrijpend luisteren kan ook in de bovenbouw verder ontwikkeld worden (zie www.leerlijnentaal.nl).

Meer weten?

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sandra Beekhoven (kennismakelaar Kennisrotonde) en Jan Maarse (Sardes) en Robine Mens (Sardes). Zij raadpleegden daarvoor Evelien van Wingerden (Vrije Universiteit), Kees Vernooy (Expertisebureau Effectief Onderwijs) en Kees Broekhof (Sardes).

Onderwijssector
(V)SO

Vraagsteller
sbo-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag