Welke wijze van beoordelen door leraren draagt het meest bij aan de self-efficacy van leerlingen?

 VO | Toetsen & feedback | Ook interessant

Er is geen duidelijke relatie gevonden tussen manieren van beoordelen door leraren (cijfer, niveauaanduiding, dialoog) en het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen. Wel zijn er aanwijzingen voor een positief verband tussen dat vertrouwen en het gebruik van rubrics – tekst in tabellen om het werk van leerlingen te beoordelen – in combinatie met feedback. Feedback gericht op het proces is hierbij effectiever dan feedback op de prestatie.

Leraren volgen leerlingen tijdens hun leerproces en na een leerperiode met behulp van respectievelijk formatieve en summatieve evaluatie. Het formatief gebruik van summatieve toetsen kan leraren en leerlingen ook informatie geven over de voortgang van het leerproces.

Beoordelen met cijfers, letters, toelichtingen en gesprekken

Leraren kunnen beoordelingen geven met cijfers, letters of een ander type niveauaanduiding, met een mondelinge of schriftelijke toelichting, in een dialoog of door een combinatie hiervan.

Cijfers of letters geven het prestatieniveau van een leerling aan, veelal 1 tot en met 10 of g (goed), v (voldoende), o (onvoldoende). Leraren kunnen mondeling of schriftelijk toelichten waar de leerling staat (feedback), waar de leerling naartoe werkt (feedup) en hoe de leerling naar de gewenste situatie komt (feedforward).

Gesprekken voeren in de klas is voor leraren ook een manier om het leerproces te beoordelen. Zogenoemde educatieve dialogen maken het mogelijk om op een laagdrempelig en informeel niveau het begrip en denken van leerlingen expliciet te maken. Dit kan bijvoorbeeld door leerlingen de leerdoelen en hun sterke kanten en ontwikkelpunten uit te laten leggen.

Beoordelen met rubrics

Een andere beoordelingswijze is werken met rubrics. Een rubric is een tabel waarin succescriteria, niveaubeschrijvingen en/of leerdoelen staan omschreven. De leraar kan die tabel aanvullen met cijfers, letters of andere niveauaanduidingen. Rubrics dragen bij aan het geven van feedback en ze bieden een structuur voor self- en peerassessment. Er zijn verschillende soorten rubrics te onderscheiden: holistische, analytische en single-point rubrics.

Bij een holistische rubric geeft de leraar een totaaloordeel in de vorm van een cijfer, letter of niveauaanduiding. De rubric bevat per niveau een beschrijving van de verwachtingen, waarbij verschillende criteria meewegen. De beoordeling bevat veelal een bekwaamheidsoordeel ten opzichte van een gewenst niveau, zoals gedeeltelijk bekwaam, bekwaam en gevorderd. Wanneer de leraar alle criteria afzonderlijk beoordeelt, is er sprake van een analytische rubric.

Ook single-point rubrics bevatten de verschillende criteria, maar ze beschrijven alleen het voldoendeniveau. Daarnaast is er ruimte voor specifieke terugkoppeling, over waar een leerling zich kan verbeteren en over waar een leerling boven verwachting heeft gepresteerd.

Beoordelingen voorzien van feedback stimuleren het leerproces

Beoordelingen via cijfers dragen bij aan de motivatie en leerprestaties van leerlingen, mits die cijfers gepaard gaan met feedback. Zonder specifieke feedback kunnen er juist negatieve effecten optreden, zoals demotivatie en angst.

Naar het effect van verschillende manieren van beoordelen op het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen is nauwelijks onderzoek verricht. Alleen voor analytische rubrics is een verband gevonden. Het gebruik daarvan heeft een positief effect op leerresultaat en zelfregulatie. Een rubric voor zelfbeoordeling door de leerling is onvoldoende om het vertrouwen in eigen kunnen te vergroten. Aanvullende mondelinge feedback werkt wel. Feedback gericht op het proces heeft daarbij een groter effect dan feedback gericht op de prestatie.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Ander relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Wat is het effect van cijfers (of studiepunten) op de motivatie van studenten? Kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback?

Op welke manieren draagt toetsing maximaal bij aan leerwinst in het voortgezet onderwijs?

Wat is het effect van het gebruik van letters/woorden als ‘voldoende’ en ‘ruim voldoende’ op een schoolrapport in plaats van cijfers bij leerlingen in het basisonderwijs?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Barbara Janssen (antwoordspecialist) en Lisette Uiterwijk (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Wat is het effect van cijfers (of studiepunten) op de motivatie van studenten?
 VO | MBO | Motivatie | Toetsen & feedback
Extrinsieke beloningen zoals cijfers werken niet of zelfs averechts. Onderzoek laat zien dat intrinsieke motivatie – leren omdat het interessant is – een positieve invloed heeft op leerresultaten. Extrinsiek gemotiveerde studenten, die leren vanwege een beloning, leren minder goed. Bovendien hebben extrinsieke beloningen een negatieve invloed: ze kunnen iemands intrinsieke motivatie ondermijnen.
Lees verder
Hoe kan toetsing maximaal bijdragen aan leerwinst in het voortgezet onderwijs?
 VO | Toetsen & feedback
Formatief toetsen draagt meer bij aan leerprestaties en leerwinst dan summatief toetsen. Formatieve toetsen brengen de voortgang van het leerproces in kaart en geven input voor (informatierijke) feedback. Voor de leerprestaties is het belangrijk dat de formatieve toets verschillende soort vragen combineert en dat er frequent een beperkte hoeveelheid leerstof wordt getoetst. Het verschilt per vak of digitale dan wel schriftelijke toetsen beter zijn voor leerprestaties.
Lees verder
Wat is het effect van het gebruik van woorden als ‘voldoende’ en ‘ruim voldoende’ op een schoolrapport in plaats van cijfers bij leerlingen in het basisonderwijs?
 PO | Toetsen & feedback
Experts zijn behoorlijk eensgezind: het maakt niet uit of een leerkracht in een schoolrapport cijfers of woorden als ‘voldoende’ of ‘ruim voldoende’ gebruikt. Het gaat erom dat de rapportage begrijpelijk is en dat de leerling weet hoe hij zijn leren kan verbeteren. Daarvoor heeft hij een duidelijk beeld nodig van de kwaliteit van zijn werk. Een dialoog tussen leraar en leerlingen over kwaliteit kan bijdragen aan een versterking van dit beeld. Onderzoek naar het effect op leerlingen van cijfers of woorden als rapportageschaal is nauwelijks gedaan.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag