Wat is het effect van het gebruik van woorden als ‘voldoende’ en ‘ruim voldoende’ op een schoolrapport in plaats van cijfers bij leerlingen in het basisonderwijs?

 PO | Toetsen & feedback

Experts zijn behoorlijk eensgezind: het maakt niet uit of een leerkracht in een schoolrapport cijfers of woorden als ‘voldoende’ of ‘ruim voldoende’ gebruikt. Het gaat erom dat de rapportage begrijpelijk is en dat de leerling weet hoe hij zijn leren kan verbeteren. Daarvoor heeft hij een duidelijk beeld nodig van de kwaliteit van zijn werk. Een dialoog tussen leraar en leerlingen over kwaliteit kan bijdragen aan een versterking van dit beeld. Onderzoek naar het effect op leerlingen van cijfers of woorden als rapportageschaal is nauwelijks gedaan.

In het Nederlandse onderwijs gebruiken leraren voor het rapporteren van prestaties van leerlingen veelal de cijferschaal van 1 tot en met 10, waarbij een 6 als voldoende geldt. Op veel basisscholen is echter een rapportage in letters of woorden gebruikelijk, zoals o (onvoldoende), m (matig), v (voldoende), rv (ruim voldoende) en g (goed).

Cijfers en woorden komen grotendeels op hetzelfde neer

Bij gebrek aan onderzoek zijn experts benaderd om hun visie te geven op cijfers en woorden in schoolrapporten. Die visie valt kort samen te vatten: cijfers en letters doen beide een uitspraak over of iets goed, voldoende of minder goed is. Beide systemen verschillen alleen in het label – bijvoorbeeld een 7 of ruim voldoende – en in het aantal punten in de rapportageschaal. Geen van de verschillende rapportageschalen is principieel beter of slechter dan de andere.

Verscheidene experts benoemen dat cijfers of letters als enige vorm van labelen te weinig informatief zijn. Het label geeft het prestatieniveau aan, maar biedt leerlingen geen inzicht hoe ze hun leren kunnen verbeteren. Labels hebben volgens sommige experts mogelijk zelfs negatieve effecten. Cijfers kunnen stigmatiseren en lage cijfers demotiveren. Het onderwijs doet er in die gevallen goed aan om bij een onvoldoende prestatie geen lager cijfer te geven dan een 5.

Dialoog tussen leerkracht en leerlingen over kwaliteit

Een rapportage moet voor leerlingen (en hun ouders) duidelijkheid geven over hun prestatie. Alleen een cijfer of woord geeft leerlingen echter geen inzicht hoe ze hun leren kunnen verbeteren. Daarvoor is het belangrijk dat ze een duidelijk beeld hebben van wat kwaliteit over hun werk inhoudt. Een effectieve manier om dat beeld helder te krijgen, is een dialoog over kwaliteit tussen de leerkracht en de leerlingen. De leerkracht gaat met de leerlingen in discussie over ‘hoe succes eruit ziet’ en zorgt voor verhelderende voorbeelden van bijvoorbeeld werkstukken van verschillende kwaliteitsniveaus. Ook peer assessment kan bijdragen aan een beter beeld bij leerlingen van wat kwaliteit inhoudt.

Rubrics kunnen helpen de dialoog over kwaliteit aan te gaan, zeker als de leerlingen samen met de leerkracht de rubric opstellen. Een rubric bestaat uit criteria voor de beoordeling van een prestatie en verschillende niveaus waarop deze criteria zijn beschreven. Het is echter niet bekend of een complexe cognitieve prestatie is te vangen in van tevoren opgestelde en uniform toegepaste evaluatiecriteria. Bovendien nemen rubrics de negatieve effecten van cijfers of andere labels niet weg. Wanneer de leerkracht de rubric inzet voor formatieve doeleinden, dan kan een cijfer achterwege blijven, waardoor de hieraan verbonden nadelen wegvallen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-vragen:

Wat is het effect van cijfers (of studiepunten) op de motivatie van studenten? Kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback?

Waarin verschillen rapportvormen in het inzicht dat zij geven in de ontwikkeling van kennis en vaardigheden van leerlingen in het basisonderwijs?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Edwin Buijs (kennismakelaar Kennisrotonde). Hij heeft hiertoe Anton Béguin (Cito), Jacques Dane (Nationaal Onderwijsmuseum), Gerdineke van Silfhout en Bas Trimbos (SLO) en Ben Wilbrink geconsulteerd.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Wat is het effect van cijfers (of studiepunten) op de motivatie van studenten?
 VO | MBO | Motivatie | Toetsen & feedback
Extrinsieke beloningen zoals cijfers werken niet of zelfs averechts. Onderzoek laat zien dat intrinsieke motivatie – leren omdat het interessant is – een positieve invloed heeft op leerresultaten. Extrinsiek gemotiveerde studenten, die leren vanwege een beloning, leren minder goed. Bovendien hebben extrinsieke beloningen een negatieve invloed: ze kunnen iemands intrinsieke motivatie ondermijnen.
Lees verder
Welke rapportvormen geven welke inzichten in de ontwikkeling van kennis en vaardigheden van leerlingen in het basisonderwijs?
 PO | Toetsen & feedback
Schoolcijfers evalueren of leerlingen aan bepaalde standaarden hebben voldaan. Rapportvormen als rubrieken en portfolio’s zijn meer gericht op het bevorderen van het leren. Zij geven inzicht in wat goed en wat minder goed gaat. De keuze voor een rapportvorm hangt voor een groot deel af van de wijze waarop de school zich wil profileren. In opkomst zijn rapportages over (ook) affectieve kenmerken, houding en interactie. Centraal daarin staan interactie met medeleerlingen en docenten, zelfstandigheid, leren leren en samenwerken.
Lees verder
Welke wijze van beoordelen door leraren draagt het meest bij aan de self-efficacy van leerlingen?
 VO | Toetsen & feedback | Ook interessant
Er is geen duidelijke relatie gevonden tussen manieren van beoordelen door leraren (cijfer, niveauaanduiding, dialoog) en het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen. Wel zijn er aanwijzingen voor een positief verband tussen dat vertrouwen en het gebruik van rubrics – tekst in tabellen om het werk van leerlingen te beoordelen – in combinatie met feedback. Feedback gericht op het proces is hierbij effectiever dan feedback op de prestatie.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag