Zijn docenten in een educatieve bacheloropleiding voldoende competent om een educatieve masteropleiding te ontwikkelen?

 LERARENOPLEIDING | VOLWASSENEDUCATIE | Professionalisering

Competenties van leraren in het primair en voortgezet onderwijs om een curriculum te kunnen ontwikkelen, overlappen met de competenties om goed onderwijs te kunnen geven. Dan gaat het om het beheersen van het vak en pedagogisch-didactische bekwaamheid. Daarnaast is een ‘curriculaire ontwikkelbekwaamheid’ nodig. Die houdt in de context analyseren, leerplannen ontwerpen, construeren en evalueren, en over een helikopterview beschikken. Belangrijk is namelijk dat het onderwijsprogramma een coherent geheel vormt en past bij de schoolvisie. In hoeverre deze competenties aanwezig zijn bij docenten in een educatieve bacheloropleiding, is niet bekend.

Bij gebrek aan onderzoeksliteratuur over opleiders in het educatieve hbo, is vooral gekeken naar wat in het primair en voortgezet onderwijs bekend is over competenties voor curriculumontwikkeling.

Curriculaire ontwikkelbekwaamheid

Curriculumontwikkeling vraagt een specifieke en adequate bekwaamheid van docenten. Nu blijkt dat lerarenopleidingen wel aandacht besteden aan deze curriculaire bekwaamheid op klasniveau, maar niet of nauwelijks op schoolniveau. Het is daarom van belang dat docenten de kennis en vaardigheden voor curriculumontwikkeling in de beroepspraktijk verder uitbouwen.

Curriculaire ontwikkelbekwaamheid omvat meerdere clusters van competenties. Een docent moet vaardig zijn in het analyseren, bijvoorbeeld van de huidige situatie en de problemen of uitdagingen waar de school mee te maken heeft. In het verlengde hiervan ligt een doelgroep-analyse en literatuuronderzoek kunnen uitvoeren. Andere competenties hebben te maken met globale oplossingsrichtingen aangeven, en lesmaterialen ontwerpen, construeren en evalueren. Ten slotte heeft de docent de vaardigheid om met uitdagingen tijdens het ontwerpproces om te gaan.

Samenhang tussen doceercompetenties en ontwikkelcompetenties

Lerarenopleiders hebben verschillende rollen, waaronder die van ‘leraar van leraren’ en ‘curriculumontwikkelaar’. Zij zien dit als twee gescheiden professionele rollen, met een daarbij behorend handelen dat verschilt per rol. Het ontwikkelen van curricula vraagt dat docenten bekwaam zijn op (vak)inhoudelijk, pedagogisch-didactisch en veranderkundig vlak; dit zijn deels dezelfde vaardigheden die zij nodig hebben om goed onderwijs te kunnen geven. Echter, de overlap tussen doceercompetenties en ontwikkelcompetenties is beperkt. Een ontwikkelcompetentie is te zien als de mate waarin een docent kennis, vaardigheden en attitudes bezit voor het ontwikkelen van producten in verschillende contexten. Het hangt daarbij af van de ontwikkelactiviteit en het ontwikkelniveau welke competenties benodigd zijn.

Verder is er een onderscheid te maken tussen generieke en specifieke ontwikkelcompetenties. Elke ontwikkelaar moet over generieke ontwikkelcompetenties beschikken, ongeacht context en doel. Het gaat dan om intrapersoonlijke, interpersoonlijke en procesmatige competenties. De specifieke ontwikkelcompetenties voor curricula kunnen aan de organisatie worden aangepast. Voorbeelden hiervan zijn vakinhoudelijke kennis, vakdidactische kennis en het kunnen aanbrengen van curriculaire samenhang.

Helicopterview

Over een helikopterview beschikken voor de verschillende onderdelen van het nieuwe curriculum is eveneens een belangrijke competentie. Zo kunnen docenten ervoor zorgen dat het curriculum een coherent geheel vormt, dat past bij de schoolvisie en samenhangt met de afzonderlijke leerlijnen van elk vak en de vakoverstijgende vaardigheden. Naast de kennis en vaardigheden waarover docenten moeten beschikken om een curriculum te ontwerpen, is een passende houding nodig. De bewustwording van een identiteit van de docent als ontwerper en een positieve houding voor ontwerptaken, blijken voorwaardelijk voor het ontwikkelen van ontwerpcompetenties. Docenten moeten zich bewust zijn van hun rol als ontwerper en een positieve houding voor ontwerptaken hebben.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Feline Nieuwkoop (antwoordspecialist) en Ruud van der Aa (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
LERARENOPLEIDING, VOLWASSENEDUCATIE

Vraagsteller
ho-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag