Welke didactische benadering zet aan tot en draagt bij aan de ontwikkeling van creatief denken bij kinderen?

 PO | VO | MBO | 21e-eeuwse vaardigheden

Creativiteit is een combinatie van divergent denken (het vermogen om met veel verschillende ideeën te komen) en convergent denken (tot een toepasbare probleemoplossing komen). Er zijn verscheidene pedagogisch-didactische aanpakken en materialen ontwikkeld, gericht op het bevorderen van creatief denken. Er is nog niet empirisch vastgesteld op welke wijze het onderwijs effectief kan bijdragen aan de ontwikkeling van creativiteit en welke didactische aanpakken daarbij de beste zijn.

Creatief denken is een van de 11 vaardigheden in het model voor 21e eeuwse vaardigheden van SLO en Kennisnet. Op de SLO-website over het ‘curriculum van de toekomst’ wordt creatief denken (en handelen) omschreven als het vermogen om nieuwe en/of ongebruikelijke maar toepasbare oplossingen voor bestaande vraagstukken te vinden.

Vakoverstijgend

Leraren besteden in wisselende mate aandacht aan creatief denken, maar het heeft nog geen duidelijke plaats in het curriculum van het basisonderwijs en in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Als het daar al een plaats heeft, dan is het vooral in de kunstvakken en bij techniek. Echter, creativiteit is niet alleen relevant bij de kunstvakken, zoals meestal wordt gedacht, maar ook voor basisvakken als rekenen en Nederlandse taal. Creatief denken zou bovendien vakoverstijgend moeten zijn, maar daarvan is in de praktijk nog niet veel te zien.

De onderwijspraktijk

Er zijn verschillende pedagogisch-didactische benaderingen en materialen waarvan verondersteld wordt dat het bijdraagt aan de ontwikkeling van creatief denken:

Een kindgerichte benadering – Deze zet aan tot het ontwikkelen van creatief denken, of is daar een voorwaarde voor. In Nederland kennen we het ontwikkelingsgericht onderwijs (OGO) waarin de leraar geen kennis overdraagt maar het kind op maat en ‘vraaggestuurd’ uitdaagt en stimuleert zijn talenten in te zetten om de wereld te leren kennen.

De rol van der leraar – Stimuleren van creatief denken vraagt van leraren dat ze naast didacticus en pedagoog ook regisseur/ontwerper, model, coach, medespeler en instructeur zijn. Leraren zijn begeleiders van de leerlingen. Ze stimuleren, sturen, helpen en ondersteunen leerlingen bij het zelf ter hand nemen van hun eigen leerproces.

Een uitdagende leeromgeving – Een leeromgeving waarin kinderen worden gestimuleerd om zelf oplossingen te bedenken, zou het sterkst bijdragen aan de ontwikkeling van creatief denken. Als activiteiten die dat bevorderen worden brainstormen, lateraal denken, vrij associëren en heuristiek genoemd.

Materialen voor creatief denken zijn bijvoorbeeld Brainstormen met Marja en Moes, Creatieve vaardigheden (www.Onderwijsmaakjesamen.nl) en Outside de box. Voor hoogbegaafde kinderen zijn er leermiddelen als Leren leren, Creatief denken, en DenkTank.

Onderzoekende houding

Bij Wetenschap en Techniek is veel aandacht voor het bevorderen van creatief denken. Een belangrijk doel van Wetenschap en Techniek is om bij leerlingen een onderzoekende houding te stimuleren. Kinderen worden uitgedaagd oplossingen te vinden voor technische problemen. Daarbij gaat het niet om het juiste antwoord, maar om de weg van probleem naar oplossing: verschillende mogelijke antwoorden bedenken en deze vervolgens uittesten. Ook dit is een combinatie van divergent en convergent denken. De rol van de leerkracht is de leerlingen bewust te maken van de opeenvolgende stappen bij het vinden van een oplossing. Dit onderwijs is volop in ontwikkeling, de effectiviteit is nog niet vastgesteld door middel van onderzoek.

Er zijn dus allerlei ontwikkelingen met betrekking tot creatief denken in de onderwijspraktijk. Empirisch is nog niet vastgesteld of ze bijdragen aan de (verdere) ontwikkeling van creatief denken.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevant antwoorden van de Kennisrotonde over dit thema:

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Gerda Geerdink en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaars Kennisrotonde), zij hebben daarvoor Marieke Huisman (expert Kohnstamm Instituut) geraadpleegd.

Onderwijssector
PO, VO, MBO

Vraagsteller
Tweede Kamerlid

Gerelateerde vragen:

Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen in de leeftijdscategorie 4 tot en met 12 jaar?
 PO | 21e-eeuwse vaardigheden
Creativiteit is een combinatie van divergent denken (het vermogen om veel verschillende ideeën te bedenken) en convergent denken (probleemoplossing). Zo’n combinatie komen we tegen in de vijf kenmerken van de creatieve geest: nieuwsgierig, volhardend, vindingrijk, samenwerkend en gedisciplineerd.
Lees verder
Welke docentrollen zijn belangrijk om leerlingen goed voor te bereiden op de 21ste eeuw? Wordt er al onderzoek naar dit thema gedaan?
 PO | VO | MBO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering
De 21ste eeuw zal naar verwachting een beroep op vaardigheden als kritisch kunnen denken, informatie zoeken en ict-geletterdheid. Wat moeten het onderwijs en de docenten meebrengen om leerlingen te helpen deze vaardigheden te leren? Duidelijk is wel dat de veronderstelde 21ste eeuwse vaardigheden ook voor docenten zullen gelden. Waarschijnlijk zullen leraren meer begeleiders in leren worden en leerlingen sturen, helpen en ondersteunen bij het zelf ter hand nemen van het eigen leerproces.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag