Mag een leerkracht de voorbereiding, afname en/of beoordeling van dictees aanpassen voor een goede beoordeling van de spellingvaardigheid van leerlingen met dyslexie?

 PO | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Toetsen & feedback

Of een leerkracht de afname- en beoordelingsprocedure van een dictee mag aanpassen bij dyslectische leerlingen hangt af van het doel. Als de leerkracht de leerling wil vergelijken met andere leerlingen in de klas of met een landelijke norm, zijn wijzigingen niet toegestaan. Wil de leerkracht het dictee als formatieve toets gebruiken, om de leerling verder te helpen in het leren, dan zijn wijzigingen wel mogelijk. Het verdient aanbeveling om op schoolniveau door de leerjaren heen dezelfde wijzigingen toe te passen. Alleen dan is het namelijk mogelijk om resultaten van de leerling met eerdere resultaten te vergelijken.

Dyslexie is een leerstoornis die zich kenmerkt door een hardnekkig probleem in het aanleren van accuraat en/of vlot lezen of het spellen van woorden. Het gaat hier om een leerprobleem dat niet het gevolg is van omgevingsfactoren, of een lichamelijke, neurologische of verstandelijke beperking.

Kwaliteit en doelen van toetsen

Als een school de kwaliteitscriteria van de Commissie Testaangelegenheden Nederland (COTAN) strikt volgt, zijn wijzigingen in de afname- en beoordelingsprocedure niet toegestaan, ook niet bij leerlingen met dyslexie. In het beoordelingssysteem is onder andere te lezen dat inhoud, vorm en volgorde voor iedereen hetzelfde moeten zijn om scores – objectief – te kunnen interpreteren en vergelijken.

Afhankelijk van het beoogde toetsdoel zijn er toch mogelijkheden om aanpassingen te doen. Kortweg gezegd: bij summatief gebruik van een toets kan de leerkracht geen aanpassingen doen, bij formatief gebruik wel.

Dictee als summatieve en formatieve toets

Bij een dictee dat de leerkracht summatief inzet, wil hij of zij de spellingvaardigheid van leerlingen beoordelen met een cijfer of afzetten tegen een landelijke norm. In dat geval valt de score niet te interpreteren als er wijzigingen zijn aangebracht in de voorbereiding, afname of beoordeling.

Wanneer de leerkracht een dictee formatief inzet, kan hij of zij wel aanpassingen in de afname- of beoordelingsprocedure doorvoeren. De leerkracht gebruikt het dictee dan om bijvoorbeeld leerlingen te motiveren of om het onderwijsaanbod af te stemmen op de leerbehoeften. De leerkracht kan met zo’n dictee ook vaststellen of leerlingen een bepaalde spellingcategorie beheersen of bepalen wat het effect van inoefenen is op de leerprestaties.

De leerkracht kan er zelfs voor kiezen om de leerling feedback te geven tijdens de afname van het dictee of om het dictee in te bedden in een diagnostisch gesprek. Vergelijkbaarheid met andere leerlingen is in die gevallen van ondergeschikt belang.

Wijzigingen zijn maatwerk

Iedere leerling is uniek en spellingfouten van leerlingen met dyslexie laten zich niet gemakkelijk onderscheiden van die van leerlingen zonder dyslexie. Wijzigingen in afname- of beoordelingsprocedure vragen daarom om maatwerk. Het is belangrijk dat de leerkracht zich rekenschap geeft van eventuele bijeffecten van de voorgenomen aanpassing. Mede daarom is het goed om teambreed afspraken te maken over welke aanpassingen in welke situaties toegepast kunnen worden en welke niet. Om er voor te zorgen dat over de leerjaren heen de resultaten van de leerling vergelijkbaar blijven, is het bijhouden van ‘afgeweken afname-instructies’ noodzakelijk.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Ander relevant Kennisrotonde-antwoord:

Wat is er bekend over de effecten van formatief evalueren bij leerlingen en bij docenten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Jos Keuning en Ilse Papenburg (antwoordspecialisten) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Evelien Krikhaar (Expertisecentrum Nederlands) geconsulteerd.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Wat is er bekend over de effecten van formatief evalueren bij leerlingen en bij docenten?
 VO | Differentiatie | Toetsen & feedback | Zelfregulerend leren
Formatieve evaluatie kan bijdragen aan betere leerprestaties, hogere motivatie en meer eigenaarschap van leerlingen. Cruciale elementen hierbij zijn de focus op groei en ontwikkeling, het zinvol inzetten van diverse vormen van toetsing op meerdere momenten tijdens het leerproces, en het geven en krijgen van feedback. Docenten dienen de leerdoelen helder voor ogen te hebben, evenals een beeld van waar de leerlingen staan. Vervolgens moeten ze gerichte instructie en feedback kunnen geven om nog niet behaalde leerdoelen te bereiken.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag