Heeft digitaal lesmateriaal invloed op de sociale competenties en/of executieve functies van leerlingen met gedragsproblemen/psychische stoornissen, bijvoorbeeld ASS of ADHD?

 PO | VO | (V)SO | ICT | Leer- & gedragsproblemen
Auteursrecht: Kisialiou Yury
Beeld: Kisialiou Yury, Shutterstock

Digitaal lesmateriaal biedt voordelen voor leerlingen met ADHD of ASS, omdat het structurerend is en voorspelbaar. Daardoor helpt het lesmateriaal deze kinderen om te gaan met beperkt ontwikkelde executieve functies. Bovendien heeft digitaal lesmateriaal met game-elementen een positieve invloed op de motivatie. Dat executieve functies ook verbeteren door het gebruik van digitaal lesmateriaal, is niet aangetoond. Met dat doel zijn er speciale trainingsprogramma’s ontwikkeld: Cogmed en Braingame Brian. Deze trainingen hebben voor kinderen met ADHD een positieve invloed op verschillende executieve functies, zowel op de korte als de middellange termijn. Voor kinderen met ASS is de effectiviteit niet aangetoond. Onderzoek naar de invloed van digitaal lesmateriaal op sociale competenties is niet aangetroffen.

Dankzij executieve functies in ons brein zijn we in staat taken te organiseren, de aandacht te richten op één taak en impulsen onder controle te houden. Executieve functies zijn, net als intelligentie, essentieel voor het schoolse leren. Er zijn vier executieve functies:

1) het werkgeheugen: informatie vasthouden, de informatie gebruiken ter bepaling van gedrag;
2) planningsvaardigheden: stappenplan maken voor een taak, overzien hoeveel tijd deeltaken vragen;
3) vermogen tot responsinhibitie: impulsbeheersing en weloverwogen niet passend gedrag vermijden;
4) cognitieve flexibiliteit: snel en flexibel gedrag aanpassen aan een veranderende situatie.

Kinderen met ADHD, autisme of specifieke leerstoornissen hebben vaak minder goed ontwikkelde executieve functies. Bij kinderen met ADHD zijn dat vooral werkgeheugen, responsinhibitie en cognitieve flexibiliteit. Ook bij kinderen met autisme of ASS zijn sommige executieve functies minder goed ontwikkeld, zoals planningsvaardigheden, werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit.

ADHD en autisme worden ook geassocieerd met problemen op het gebied van sociale competentie. Maar over de invloed van digitaal lesmateriaal op sociale competenties is weinig bekend. Wel zijn er vermoedens dat de invloed op sociale competenties via de executieve functies zou kunnen verlopen.

Digitaal lesmateriaal, ADHD en autisme

Digitaal lesmateriaal biedt voordelen voor kinderen met ADHD of ASS. Het materiaal helpt hen om te gaan met minder goed ontwikkelde executieve functies, met name responsinhibitie en planningsvaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat kinderen met ADHD die op de computer spelen of werken, beter in staat zijn hun aandacht bij de taak te houden en minder impulsief zijn. De computer biedt een sterke prikkel, waardoor andere prikkels minder afleidend zijn; dat kan helpen bij responsinhibitie. Zowel leerlingen met ADHD als ASS kunnen hier baat bij hebben. Hetzelfde geldt voor de voorspelbaarheid van educatieve software. De planning en volgorde van taken ligt er in vast. Dat ontlast de planningsvaardigheden van kinderen met ADHD en ASS.

Gameelementen in educatieve software (gamification) hebben een positieve invloed op de motivatie van leerlingen met gedragsproblemen, zoals kinderen met ADHD. Een eerder antwoord van de Kennisrotonde gaat uitvoerig in op de positieve effecten van gamification.

We kunnen echter niet stellen dat leerlingen hierdoor hun executieve functies kunnen trainen. Daarvoor zijn specifieke trainingsprogramma’s ontwikkeld, zoals Cogmed en Braingame Brian. Bij de laatste speelt gamification een rol.

Trainen van executieve functies

Cogmed is een gecomputeriseerde training van het werkgeheugen, voor kinderen met ADHD. De training bestaat uit visuo-spatiële werkgeheugentaken en verbale taken.

Gamification helpt ook het trainen van executieve functies. Voor kinderen met ADHD is het motiverend als ze onmiddellijke en frequente terugkoppeling krijgen tijdens een taak. Games bieden deze mogelijk bij uitstek. Op basis van dit inzicht is Braingame Brian ontwikkeld. Behalve dat Braingame Brian is ingebed in een computergame, is het gericht op drie executieve functies: werkgeheugen, responsinhibitie en cognitieve flexibiliteit.

Cogmed en Braingame Brian zijn voor kinderen met ADHD effectief op de korte en middellange termijn en hebben effect op executieve functies. Of de sociale vaardigheden van de kinderen bij de trainingen gebaat zijn, is niet onderzocht. Voor kinderen met ASS is de effectiviteit niet aangetoond.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, VO, (V)SO

Vraagsteller
vo-instelling - ICT-begeleider of ICT-coördinator

Gerelateerde vragen:

Wat is de invloed van werken met tablets op de lichamelijke ontwikkeling en de leeropbrengsten van cluster 4 leerlingen?
 PO | (V)SO | ICT | Leer- & gedragsproblemen
Langdurig werken met tablets kan leiden tot lichamelijke klachten. Daarnaast lijkt nabijwerk, activiteiten die gedaan worden op korte werkafstand, bijziendheid te kunnen veroorzaken. Nabijwerk kan echter ook het lezen van een boek zijn, of het maken van huiswerk. Zorgen voor afwisseling met buiten spelen is vaak het advies. Onderzoek naar de effecten van werken met tablets op de leeropbrengsten van cluster 4 leerlingen toont eerste positieve resultaten. Maar meer onderzoek is nodig om deze te bevestigen.
Lees verder
Wat is de invloed van het veelvuldig en vroegtijdig gebruik van digitale media door kinderen op hun taakgerichtheid, luisterhouding, concentratie en verantwoording voor het eigen leerproces?
 PO | Zelfregulerend leren
De relatie tussen mediagebruik door kinderen thuis en executieve functies is niet eenduidig, maar er zijn wel aanwijzingen dat veelvuldig en vroegtijdig mediagebruik ten koste gaat van aandacht en concentratie. Het grootste probleem lijkt het niet-interactieve karakter van veel mediagebruik. Dat is ongunstig voor de hersenontwikkeling en daarmee voor de ontwikkeling van executieve functies. Interactief gebruik van digitale media kan deze negatieve gevolgen tegengaan.
Lees verder
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
 PO | VO | (V)SO | ICT | Leer- & gedragsproblemen | Motivatie
Game-elementen kunnen in het algemeen leiden tot meer betrokkenheid en motivatie van leerlingen, maar dit uit zich niet in verbeterde leerprestaties. Bij leerlingen met concentratieproblemen in het bijzonder lijken game-elementen die hen helpen focussen (bijvoorbeeld door structuur of extra sterke beloningen te bieden) een positieve uitwerking te hebben op de leerprestaties.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag