Leren leerlingen beter schrijven met een pen op papier of met een pen op een beeldscherm?

 PO | ICT | Taal | Vakken

Schrijven op papier of op een beeldscherm leidt niet tot dezelfde schrijfresultaten, zo laat recent onderzoek zien. Het gladdere oppervlak van het beeldscherm heeft gevolgen voor de schrijfhandelingen en het schrijfproduct. Dat geldt vooral voor de schrijfsnelheid (hoger), de lettergrootte (groter) en de handschriftkwaliteit. Deze handschriftkwaliteit is met name voor jonge schrijvers die op een tablet schrijven lager. Het lijkt daarom vooralsnog niet raadzaam om tablets te gebruiken om te leren schrijven.

Kinderen ontwikkelen hun handschrift tussen 6 en 15 jaar. Vóór de leeftijd van 10 jaar zijn de schrijfbewegingen nog relatief langzaam en vragen om grafomotorische en visuele controle door de schrijver. Vanaf de leeftijd van 14-15 jaar verlopen schrijfbewegingen snel en geautomatiseerd, waardoor geheugencapaciteit vrijkomt voor hogere orde schrijfprocessen. Dus, met het toenemen van de leeftijd neemt de bewuste aandacht voor schrijfbewegingen af en de controle daarover toe.

Schrijven op een beeldscherm of op papier

Naast het leren schrijven van letters en woorden met pen of potlood op papier, kan dat sinds kort ook met een plastic pen (pencil) op een tablet. Hierbij wordt de positie van de pen op het beeldscherm elektromagnetisch vastgelegd. Naar deze manier van leren schrijven is nog weinig onderzoek gedaan, maar zeer recent zijn er enkele onderzoeken gepubliceerd.

Op papier leren jonge leerlingen beter schrijven

Als we een handschrift beoordelen, kunnen we kijken naar het product, dat wil zeggen naar de  schriftgrootte, letterafstand, woordafstand, regelvoering en de letterverhoudingen. Of we kijken naar het schrijfproces, dat wil zeggen schrijfsnelheid en veranderingen daarin, stops, schrijfduur. Onderzoeken vergeleken de schrijfvaardigheid op papier en op een tablet van verschillende groepen schrijvers: vijfjarige kleuters, leerlingen in groep 4 en volwassenen. De kwaliteit van het handschrift van zowel de kleuters als de leerlingen in groep 4 was hoger als ze met pen op papier schreven. Waarschijnlijk werden de schrijfhandelingen op de tablet beïnvloed door het gladdere oppervlak. Bovendien schreven leerlingen in groep 4 op de tablet langzamer dan volwassenen en pauzeerden de leerlingen langer. Alle groepen schreven grotere letters op de tablet met grotere snelheid (sneller dan op papier). De grotere letters en de snelheid worden verklaard door het feit dat de plastic pen makkelijker beweegt/glijdt over het oppervlak.

Hoe jonger de leerlingen hoe groter de verschillen tussen schrijven op papier en schrijven op een scherm, omdat de schrijfbewegingen nog niet zijn geautomatiseerd.

Het is waarschijnlijk niet raadzaam om tablets te gebruiken bij het aanleren van handschrift en schrijven. Het gladde oppervlak zou een extra uitdaging zijn, vooral bij de controle over de uitvoering van de motorische schrijfprocessen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - schoolleider

Gerelateerde vragen:

Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
 PO | Taal | Vakken
Een veelgehoord advies is om te beginnen met potlood en daarna over te stappen op materiaal dat gevoelig is voor de druk die op de pen wordt uitgevoerd, zoals een vulpotlood of een vulpen. De dikte van het schrijfmateriaal en de pengreep zijn in sommige gevallen van invloed op de schrijfsnelheid, maar niet op de kwaliteit van het handschrift.
Lees verder
Dragen verbonden schrift en blokschrift bij aan de cognitieve en motorische ontwikkeling van leerlingen?
 PO | Taal | Vakken
Zowel verbonden schrift als blokschrift stellen kinderen voor motorische uitdagingen. Ook hebben beide invloed op de cognitieve ontwikkeling. Dit betreft letterkennis, technische leesvaardigheid, spelling en stelvaardigheid. Tegen het eind van de basisschool hebben de meeste leerlingen een persoonlijk, gemengd handschrift (deels verbonden, deels blokletters) dat leidt tot het hoogste schrijftempo.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag