Welke fasen en werkvormen van het directe instructiemodel zijn effectief bij afstandsonderwijs?

 PO | Differentiatie | ICT | Ook interessant

De effectiviteit van het directe instructiemodel bij afstandsonderwijs in het primair onderwijs is niet onderzocht. Wel hebben experts adviezen gegeven over toepassing ervan, naar aanleiding van de covid-19-uitbraak. Zij zien goede mogelijkheden voor digitale toepassingen van verschillende fasen en werkvormen van het model. Leerkrachten moeten dan wel interactie met de leerlingen benutten en haalbare doelen stellen. Ook wijzen experts op het belang van differentiatie, om te voorkomen dat achterstanden toenemen.

Directe instructie (DI) is een zeer effectieve didactische benadering. Het heeft sterke positieve leereffecten op de korte en lange termijn, zowel voor de ‘gemiddelde’ leerling als voor leerlingen met specifieke ondersteuningsbehoeften, en voor verschillende domeinen, waaronder lezen, rekenen, spelling, exacte vakken en sociale vaardigheden.

Lesstof is goed op afstand aan te bieden

Sinds de coronacrisis geven experts adviezen voor de toepassing van DI bij afstandsonderwijs. Volgens hen is het goed mogelijk om lesstof op afstand aan te bieden. Belangrijk daarbij zijn interactie met leerlingen, haalbare doelen en differentiatie. Hoewel deze adviezen (mede) zijn gebaseerd op wetenschappelijke inzichten, zijn ze nog niet door empirisch onderzoek getoetst.

De presentatie van nieuwe stof lijdt wellicht het minst onder de afstand tussen leraar en leerlingen. Voorbeelden van geschikte stof voor de onderbouw van de basisschool is feitelijke informatie, zoals dagen, maanden, seizoenen en begrippen om tijd aan te duiden. Voor de hogere groepen zijn procedurele kennis (bijvoorbeeld rekenkundige bewerkingen) en feitenkennis geschikt. Een algemene tip hierbij is: werk langzaam en bied de informatie stap voor stap aan.

Interactie tussen leerkracht en leerlingen is essentieel

Binnen het DI-model is de interactie tussen leraar en leerlingen minstens zo belangrijk als de presentatie van lesstof. Juist door interactie ontwikkelen leerlingen nieuwe kennis en vaardigheden. Dat kan op verschillende manieren. Eén manier is het doorlopen van de stappen binnen het model op een interactieve manier. Effectieve elementen daarvan zijn lesstof opdelen, modeling en hardop denken, hints geven en feedback. Zowel instructie als begeleide inoefening kunnen interactief zijn. De leraar demonstreert doelgericht en geeft uitleg. De leerlingen leren door oefening en herhaling. Bij expliciete directe instructie daagt de leraar de leerlingen tijdens de les uit om te reageren. Hiermee vergroten leraren de betrokkenheid van leerlingen en stimuleren ze een diepere verwerking van de stof. Ze kunnen ook het leerproces volgen en daarop feedback geven.

Pas leerdoelen aan

Bij afstandsonderwijs zou de lat niet al te hoog moeten liggen. (Hoewel het nog geen uitgemaakte zaak is dat afstandsonderwijs minder effectief is dan face-to-face-onderwijs.) Zorg in de eerste plaats dat leerlingen het leren op deze manier leuk vinden. Veel succeservaringen vergroten het geloof in eigen kunnen en houden leerlingen gemotiveerd. Doelgericht werken – een kenmerk van directe instructie – helpt leerlingen ‘bij de les’ te blijven; dan weten ze waar ze naartoe werken.

Differentiatie

Er zijn sterke aanwijzingen dat door het afstandsonderwijs tijdens de coronacrisis de verschillen tussen leerlingen zijn toegenomen. Laagopgeleide ouders zeggen minder goed in staat te zijn hun kinderen te helpen met schoolwerk dan hoogopgeleide ouders. Verder is er in gezinnen met weinig inkomsten niet altijd een geschikte ruimte om onderwijs te volgen. En ook hebben niet alle leerlingen toegang tot digitale middelen (computer, tablet, internetverbinding) om op afstand te leren.

Leraren doen er goed aan om te beginnen met het herhalen van stof die eerder klassikaal is behandeld. Leerlingen kunnen dan wennen aan de nieuwe vorm en leerlingen die de stof nog niet volledig beheersen, kunnen hun achterstand inlopen. Als iedereen gewend is aan de nieuwe werkwijze kan de leraar nieuwe stof aanbieden.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Wat is de effectiviteit van het directe instructiemodel op de leervorderingen van leerlingen, in het bijzonder in het voortgezet onderwijs?

Wat zijn werkzame kenmerken van effectief afstandsonderwijs in het mbo?

Afstandsonderwijs: de rol van ouders.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - teamleider

Gerelateerde vragen:

Wat is de effectiviteit van het directe instructiemodel op de leervorderingen van leerlingen, vooral in het voortgezet onderwijs?
 VO | Ook interessant
Directe instructie blijkt sterke positieve effecten te hebben op leeruitkomsten van leerlingen in verschillende domeinen. Vooral binnen het primair onderwijs, maar ook in het voortgezet onderwijs is de effectiviteit van het instructiemodel aangetoond. De sterkste effecten worden gevonden bij leerlingen met leerachterstanden. In latere uitwerkingen van het model wordt minder exclusief leraargestuurd gewerkt. Of het ene model effectiever is dan het andere, is op basis van onderzoek niet goed te beoordelen.
Lees verder
Afstandsleren: wat werkt wel en wat niet?
 VOLWASSENENEDUCATIE | MBO | HO | SECTOROVERSTIJGEND | ICT
Wanneer scholen noodgedwongen geen lessen kunnen geven in hun fysieke leeromgevingen, is de vraag welke alternatieven er zijn om leerlingen effectief te ondersteunen in hun ontwikkeling. Dit is voorjaar 2020 een urgent vraagstuk. Naar aanleiding van een vraag van een mbo-school zoekt de Kennisrotonde uit wat er in eerder onderzoek bekend is over werkzame kenmerken van afstandsleren. Vooruitlopend op de nadere uitwerking van dit antwoord (in mei 2020 beschikbaar), laten we hieronder zien wat we weten op basis van eerdere Kennisrotonde-antwoorden.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag