Welke kenmerken van een professionaliseringsaanpak zijn van belang bij het ontwikkelen van ict-competenties bij leraren?

 LERARENOPLEIDING | PO | VO | MBO | 21e-eeuwse vaardigheden | ICT | Professionalisering

Een succesvolle aanpak van professionalisering van leraren voor lesgeven met ict hangt samen met de visie van de school op onderwijs en onderwijsvernieuwing. De aanpak moet passen bij de schoolorganisatie. De school biedt ruimte om leraren actief en onderzoekend aan de slag te laten gaan. Het praktisch nut voor de leraar in de lespraktijk staat voorop. Er zijn verschillende competentieprofielen voor leraren voor leren en lesgeven met ict. Het is goed om te kijken wat er al in huis is, wat er mag worden verwacht en wat er nog nodig is.

Algemene succesvolle kenmerken voor professionalisering van leraren gelden waarschijnlijk ook voor leren en lesgeven met ict, aangevuld met specifieke elementen. Een van die kenmerken is dat professionalisering praktijknabij moet zijn. Het onderwerp van de professionalisering richt zich op het probleem van de leraar, waarbij de beleving en ervaringen van de leraren worden erkend. De leraar is probleemeigenaar van het thema dat verbonden is met het leren van de leerlingen. Ander belangrijk punt is leergemeenschappen. De professionalisering is gericht op het hele team. Leraren onderzoeken, analyseren problemen en construeren de oplossing voor de lespraktijk. Dit betekent dat de leraren samenwerken, ervaringen uitwisselen en een stem hebben in de doelen, inhoud en opzet van de professionaliseringsinterventie. Tot slot dient professionalisering ingebed en verankerd te zijn in het beleid en in de schoolorganisatie. Wanneer professionalisering samenhangt met landelijke ontwikkelingen en schoolbeleid ervaart een leraar een groter en gedeeld belang. De professionalisering is geen losstaande activiteit. Substantiële tijdsinvestering door de leraar in combinatie met langdurige coaching of ondersteuning van hem verankert de professionalisering.

Creativiteit

Als de leraar creatief kan omgaan met media beïnvloedt dat zijn didactische ict-vaardigheden. Ook is creativiteit relevant voor het inrichten van het eigen onderwijs met ict. Lerarenopleiders en leraren onderschrijven de meerwaarde van ict voor hun onderwijs, toch zetten zij ict nog weinig structureel in in hun eigen lessen. Er is hier geen directe samenhang tussen visie van de leraar en de daadwerkelijke inzet van ict in het onderwijs. Dit kan te maken hebben met de vaardigheden van de leraar. Ict-geletterdheid als set van basiscompetenties verdient als apart domein aandacht in een professionaliseringsaanbod, maar wel verbonden met de onderwijspraktijk.

Hoewel korte professionaliseringsbijeenkomsten of cursussen zelden leiden tot duurzame effecten kunnen zij wel bijdragen aan de mindset van de leraar, zodat ze meer open staan voor verandering met ict. Eisen en verwachtingen die leraren als overweldigend ervaren, blokkeren het leren. Een mix van werkvormen en aandacht voor zowel formeel als informeel leren lijkt wenselijk. Van leergemeenschappen en design based learning is bekend dat het leidt tot duurzame effecten. Het gezamenlijk onderzoeken of ontwerpen komt tegemoet aan verschillende voorwaarden voor effectieve professionalisering. Er is een actieve betrokkenheid van de leraren, er is focus op het primaire proces en een gezamenlijke activiteit.

Design based learning is een van de werkwijzen om de professionele ontwikkeling te versterken, alsmede innovaties in de school. Door samen onderwijs te ontwikkelen leren leraren te werken met onderwijstechnologie in hun dagelijkse praktijk. Meer specifiek gaat het om leren over technologie, over design en over leren. Dit sluit aan bij een veelgebruikt model voor het integreren van ict in het onderwijs: TPACK, wat staat voor Technology Pedagogy Content Knowledge. Het basisidee van dit model is dat de verschillende kennisdomeinen – ict, didactiek en inhoud – in een complexe interactie staan. Het model is bruikbaar in designteams en laat zien dat er meerdere mogelijkheden zijn om ict in te zetten. Essentieel is wel dat er een expliciete verbinding wordt gemaakt met de inhoud (waar gaat het arrangement over), de technologie (hoe gaan we ict inzetten) en de vakdidactiek (hoe maken we er echt onderwijs van). Met TPACK ontdekken leraren het domein van onderwijs met ict en ontwikkelen zij flexibele wegen van denken over technologie, ontwerp en leren te ontdekken.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Carolien van Rens (kennismakelaar Kennisrotonde) en Nieske Coetsier (onderzoeker HAN: iXperium/CoE leren met ict). Zij hebben hiertoe Dana Uerz (promovenda HAN: iXperium/CoE leren met ict) geconsulteerd.

Onderwijssector
LERARENOPLEIDING, PO, VO, MBO

Vraagsteller
leerlabs - projectmedewerker namens groep vo-scholen

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag