Draagt participatieve fotografie bij aan de ontwikkeling van metacognitieve vaardigheden bij leerlingen met een ontwikkelingsachterstand of laag IQ?

 (V)SO | ICT | Leer- & gedragsproblemen

Leerlingen met een jonge ontwikkelingsleeftijd (die wat het verstandelijk niveau van functioneren betreft onder het gemiddelde zitten) en met een licht verstandelijke beperking (een IQ tussen de 60-70) hebben vaak moeite om na te denken of te praten over hun eigen cognitie, motivatie, gedrag en over ruimte en materialen. Dat maakt dat ze hun metacognitieve vaardigheden minder goed kunnen ontwikkelen. En die vaardigheden zijn essentieel om te kunnen leren. Participatieve fotografie zou een hulpmiddel kunnen zijn. Het gaat daarbij opdrachten waarin leerlingen digitale beelden maken, hierop reflecteren en deze samen met de leraar of de groep bespreken,. De leraar krijgt dan ook meer zicht op het leerproces van de leerling.

Foto als startpunt voor gesprek

Specifiek onderzoek naar het gebruik van foto’s om metacognitieve vaardigheden te ontwikkelen is niet bekend. Wel is onderzocht of foto’s maken en bespreken een goed hulpmiddel is voor kinderen met communicatieve of cognitieve beperkingen. De bedoeling is dat foto’s helpen bij het overbrengen van complexe ideeën en ervaringen, en dat blijkt inderdaad zo te werken.
Een groep leerlingen met een Autisme Spectrumstoornis (ASS) maakte foto’s van hun eigen leven. Ze vertelden dat ze zo meer leerden over zichzelf en anderen, en dat ze inzicht kregen in hun kennis en vaardigheden. Hoewel niet is onderzocht of dit leidt tot een verbetering in metacognitie, laat dit onderzoek wel zien dat deze activiteit meer inzicht geeft in het eigen handelen. Bovendien blijken leerlingen hun wensen en behoeften beter te kunnen uiten, zijn ze meer betrokken en kunnen ze zelfstandiger  werken. Dit ligt in het verlengde van reflectieve vaardigheden die van belang zijn voor zelfregulatie en metacognitie.

Verbale communicatie blijft nodig

Eén van de voordelen van participatieve fotografie is dat het leerlingen meer mogelijkheden voor communicatie biedt. Ze kunnen beelden gebruiken om hun gedachtes, ideeën en behoeftes te verwoorden. Belangrijk is wel dat ze in staat zijn om erover te praten, want zonder uitleg kunnen er misverstanden ontstaan. Dat blijkt bijvoorbeeld in het geval van een leerling met autisme die een foto van een paar schoenen en de stoep liet zien. De onderzoekers én haar moeder dachten dat ze de foto had gekozen vanwege het patroon van de stoeptegels. Door na te vragen bleek het om haar nieuwe schoenen te gaan.

Tips voor een gesprek over foto’s

Een manier om het gesprek te voeren is de gesprekstechniek SHOWED, waarbij vijf vragen centraal staan. In een vereenvoudigde versie gaat het om deze vragen:

  1. Vertel me eens over je foto’s?
  2. Wat zien we op de foto’s?
  3. Waar heb je de foto’s genomen?
  4. Wie zien we in de foto?
  5. Wat doet de persoon in de foto?

Andere aanbevelingen zijn om eenvoudige camera’s te gebruiken, te oefenen met leerlingen hoe de ze werken en om aandacht te besteden aan privacyregels.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Versterkt het werken met een weektaak de metacognitieve vaardigheden van leerlingen in het basisonderwijs?

Is een reflectieopdracht voor vmbo-leerlingen moeilijker? 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Rianne Kooi (antwoordspecialist) en Carolien van Rens (kennismakelaar).

Onderwijssector
(V)SO

Vraagsteller
vso-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Is het voor vmbo-leerlingen moeilijker om een reflectieopdracht uit te voeren dan voor havo/vwo-leerlingen?
 VO | 21e-eeuwse vaardigheden | Zelfregulerend leren
Leerlingen die zwak presteren op bepaalde taken, laten vaak ook slechte metacognitieve vaardigheden zien. Ze hebben bijvoorbeeld moeite om op hun presteren te reflecteren of het nut van reflectie in te zien. Opdrachten waarbij de verantwoordelijkheid voor het eigen leerproces geleidelijk wordt overgeheveld van leraar naar leerling kunnen helpen om leerlingen te leren reflecteren.
Lees verder
Versterkt het werken met een weektaak de metacognitieve vaardigheden van leerlingen in het basisonderwijs?
 PO | Vernieuwingsonderwijs | Zelfregulerend leren
Met de juiste begeleiding kan werken met een weektaak de metacognitieve vaardigheden van leerlingen versterken. Wanneer leerlingen in staat zijn hun leerproces te sturen en de beschikbare tijd zo nuttig mogelijk te besteden, komt dit hun prestaties ten goede. Met een weektaak kunnen leerlingen zelfstandig en systematisch werken, en hun taken zelf plannen, prioriteren, controleren en evalueren. Ondersteuning van de leerkracht is hierbij cruciaal.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag