Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?

 PO | VO | MBO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering | Schoolorganisatie
Auteursrecht: Huntstock.com

Succesvolle implementatie van duobanen in het onderwijs hangt onder meer af van de cultuur en organisatie van de school en van afspraken over de taakverdeling. Daarnaast is een soepele samenwerking en een goede onderlinge verstandhouding tussen beide collega’s essentieel. Een juiste inrichting van duobanen biedt voordelen voor zowel docenten als de organisatie.

In het onderwijs is veel ervaring opgedaan met duobanen. De term ‘duobaan’, waarbij twee werknemers gezamenlijk een voltijdfunctie invullen, kan verwijzen naar verschillende praktijken. Bij een duobaan zónder taakverdeling hebben beide collega’s een gelijke verantwoordelijkheid. In het geval van een duobaan mét taakverdeling heeft ieder de verantwoordelijkheid voor één helft van het werk. In het onderwijs zijn ook duobanen waarbij collega’s elkaar om de week afwisselen, ieder op vaste dagen werkt, of waarbij ze de vakken onderling verdeeld hebben.

Schoolorganisatie

Een succesvolle invoering van duobanen is afhankelijk van verschillende factoren. Hierin spelen kenmerken van de school een rol, evenals de structuur en cultuur van de schoolorganisatie – bijvoorbeeld de opvattingen en visie van de directie en het bestuur over duobanen. Duobanen moeten bij de werkwijze van de organisatie passen, en twee collega’s moeten samen een duobaan uit kunnen voeren. Daarnaast is het belangrijk dat de leerkrachten vrijwillig kiezen voor het werken in deeltijd en/of een duobaan. Verder is inspraak over de invulling van de duobaan belangrijk. Tot slot is aan te bevelen om de ontwikkeling van duobanen plaats te laten vinden binnen een breder personeelsbeleid, waarin functiedifferentiatie en ontwikkeling van loopbaantrajecten aan bod komen.

Onderlinge samenwerking

Een goede samenwerking en een goede onderlinge verstandhouding tussen beide collega’s zijn voor het slagen van de duobaan essentieel. Voor het matchen van collega’s kan een zekere mate van overeenkomsten in karakter en visie op onderwijs helpen. Overleg tussen beide collega’s moet gaan over praktische afspraken en over de persoonlijkheid van de leerkracht. Daarbij valt onderscheid te maken tussen specifieke factoren van het lesgeven (o.a. vakinhoudelijke kennis en pedagogische inzicht), en aspecifieke factoren (o.a. de manier waarop de leerkracht les geeft en persoonlijk contact maakt). Omdat hier doorgaans weinig zicht op is, is het aan te raden met elkaar in gesprek te gaan over de eigen schoolloopbaan en over jezelf als leerkracht. Dit helpt om inzicht te krijgen in eigen gedrag en houding. Daarbij kan ook aan bod komen: hoe zorgen we goed voor elkaar?
Verder is het belangrijk dat de duo’s met elkaar afspraken maken over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden. Daarbij is het verstandig taken te verdelen op basis van verschillen in competenties en interesses.

In de literatuur komt een aantal andere aspecten naar voren om van een duobaan een succes te maken, zoals onvoorwaardelijke bereidheid steun te verlenen aan elkaars beslissingen, een systematische wijze van informatieoverdracht. voldoende tijd voor overleg en afspraken over communicatie – onderling, intern en extern. Een andere aanbeveling is om gedurende het eerste samenwerkingsjaar ruimte te maken voor coaching en begeleiding.

Opbrengsten

De inrichting van duobanen kan zowel voor de leerlingen, de werknemers als de organisatie voordelig zijn. In de ervaringen van leerkrachten die in een duobaan werk(t)en, staan twee begrippen centraal: autonomie en samenwerking. Deze kunnen beiden zowel een positieve als negatieve invloed hebben. Een goede balans tussen autonomie en samenwerking is daarom belangrijk. Nadeel van een duobaan is dat leerkrachten een deel van hun professionele autonomie opgeven. Door bepaalde taken te verdelen is het mogelijk bewust autonomie te creëren. Veel voordelen hangen samen met samenwerking. Genoemd worden onder andere het delen van verantwoordelijkheid, het tijdsaspect (balans werk – privé) en teamaspect. Omdat het zelfvertrouwen van leerkrachten groeit, geeft dit ook mogelijkheden om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Verder ervaren bijna alle leerkrachten een goede professionele samenwerking met de duopartner als zeer motiverend. Dat is tevens een belangrijke bron voor professionele groei en werktevredenheid.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Enkele relevante artikelen:

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Femke Timmermans.

Onderwijssector
PO, VO, MBO

Vraagsteller
mbo-instelling - teamleider

Gerelateerde vragen:

Hoe hangt het loon en vooral de functiemix voor onderwijspersoneel in po en vo samen met carrièreperspectieven, opleidingsniveau en professionaliseringsactiviteiten?
 PO | VO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering | Schoolorganisatie
De functiemix heeft in 2014 weliswaar geleid tot meer leraren in hogere salarisschalen, maar de beoogde doelstellingen zijn niet gehaald. Slechts een klein deel van de leraren zegt dat schaalpromotie wordt besproken in een formeel gesprek en de helft daarvan leidt daadwerkelijk tot promotie. Ook biedt de functiemix weinig perspectief: slechts ruim een derde van de leraren is tevreden met het salaris.
Lees verder
Wat is het effect van het geslacht van leraren in het primair onderwijs?
 PO | Gelijke kansen
Er werken weinig mannen in het primair onderwijs (po) en de zogenoemde feminisering van het onderwijs wordt geregeld als onwenselijk gezien. Uit de gevonden studies blijkt echter dat het geslacht van de leraar niet of nauwelijks invloed heeft op het gedrag en de prestaties van kinderen. Werken in gemengde teams heeft echter wel een duidelijk voordeel. Lerarenteams en directies die bestaan uit zowel mannen als vrouwen bereiken meer.
Lees verder
Wat is de invloed van het dagelijks werken met meerdere leraren per groep op de ontwikkeling van jonge leerlingen?
 PO | Schoolorganisatie
Wanneer meerdere professionals zich dagelijks met dezelfde groep leerlingen bezighouden, zoals gebeurt in het unitonderwijs, zijn het werken vanuit een gedeelde visie en een gedeeld pedagogisch beleid essentieel. Vooral het samen betekenis geven aan goed onderwijs, goed leren en goed lesgeven zijn daarbij belangrijke factoren. Welke invloed deze werkwijze heeft op de ontwikkeling van jonge leerlingen van vier tot zes jaar is echter niet bekend.
Lees verder
Wat zijn de effecten op de leerprestaties van leerlingen als er twee leraren in een duobaan voor de klas staan?
 PO
Over de effectiviteit van verschillende typen co-teaching op de leerresultaten, betrokkenheid en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen is wel een en ander bekend. Maar juist over effecten van de variant duobaan ontbreken onderzoeksgegevens. De andere vormen van co-teaching verschillen wezenlijk op het punt van de verhouding tussen aantallen leraren en leerlingen. Daarom vallen de onderzoeksuitkomsten van die vormen niet te vertalen naar de variant duobaan.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag