Wat is het effect van cijfers (of studiepunten) op de motivatie van studenten?

 VO | MBO | Toetsen & feedback | Werkplekleren

Extrinsieke beloningen zoals cijfers werken niet of zelfs averechts. Onderzoek laat zien dat intrinsieke motivatie – leren omdat het interessant is – een positieve invloed heeft op leerresultaten. Extrinsiek gemotiveerde studenten, die leren vanwege een beloning, leren minder goed. Bovendien hebben extrinsieke beloningen een negatieve invloed: ze kunnen iemands intrinsieke motivatie ondermijnen.

De meest recente en gebruikte theorie over motivatie is de zelf-determinatie theorie. Daarin wordt onderscheid gemaakt tussen intrinsieke motivatie en extrinsieke motivatie. Deze theorie gaat specifiek over motivatie om te leren en welk effect dat heeft op leerresultaten. Intrinsieke motivatie komt van binnenuit; je leert omdat het leuk of interessant is en omdat je iets echt wilt weten. Extrinsieke motivatie komt van buiten; je leert omdat je anders wordt gestraft, bijvoorbeeld met een laag cijfer, of omdat je een beloning krijgt, zoals een hoog cijfer. Kort gezegd: intrinsieke motivatie is willen leren en extrinsieke motivatie is moeten leren.

Een belangrijke vraag is welk effect beide soorten motivatie hebben op leerresultaten. Het is opvallend dat de praktijk vaak een voorkeur heeft voor extrinsiek belonen. Studenten lijken alleen maar hun best te willen doen als ze weten dat ze een cijfer krijgen. Vragen van studenten als ‘komt dit voor op het examen?’ en ‘is dit verplicht?’ zal elke (mbo)docent herkennen. Verschillende experimenten laten echter zien dat extrinsieke beloningen niet of zelfs averechts werken.

Motivatie

Er is geen actueel onderzoek naar motiveren gevonden dat zich specifiek richt op mbo-studenten. Maar er zijn geen aanwijzingen dat motivatie anders werkt bij mbo-studenten dan bij anderen. Leerlingen of studenten zijn ontvankelijk voor beide vormen van motiveren, maar intrinsiek gemotiveerde studenten leren en presteren beter. Deze studenten richten zich op het begrijpen wat ze leren in plaats van het van buiten leren, zijn nieuwsgieriger, voelen zich prettiger in de klas, zijn meer bereid tot samenwerking en tot uitwisseling van kennis, en vertonen meer onderzoekend gedrag. Daarnaast presteren ze beter en vallen ze minder snel uit. Extrinsieke motivatie, ook wel verplichtende motivatie genoemd, heeft bovendien negatieve gevolgen. Extrinsiek gemotiveerde studenten leren minder goed zelfstandig. Deze studenten zetten vaker verkeerde strategieën in, werken minder geconcentreerd of delen hun tijd niet efficiënt in. Ook ervaren ze testangst, leren ze oppervlakkig, vertonen vaker uitstelgedrag, vallen vaker uit en behalen lagere resultaten dan intrinsiek gemotiveerde studenten.

Mondelinge positieve feedback

Kunnen deze twee typen motivatie naast elkaar bestaan? Of hebben extrinsieke beloningen een (negatieve) invloed op iemands intrinsieke motivatie? Het antwoord op deze vraag is overduidelijk: ja, extrinsieke beloningen ondermijnen iemands intrinsieke motivatie. Ook al is een leerling oprecht geïnteresseerd in een vak, die intrinsieke motivatie zal afnemen als de leerling beoordeeld wordt met een cijfer.

De enige vorm van extrinsiek belonen die wel voor meer intrinsieke motivatie zorgt, is verbaal belonen (mondelinge positieve feedback). Wanneer de docent iedere leerling individueel mondeling positieve feedback geeft, neemt de intrinsieke motivatie van de leerling voor het vak toe. Daarbij is de manier waarop docenten feedback geven essentieel. Een autoritaire stijl ondermijnt de intrinsieke motivatie juist weer. Ook de leeftijd speelt een rol. Bij jonge kinderen hebben beloningen een grotere negatieve invloed op de intrinsieke motivatie dan bij studenten.

Dat mondeling positieve feedback een positief effect heeft op motivatie om te leren leidt ons tot de volgende vraag: kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback?

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Interessante websites in dit kader:

Meer praktische tips over motivatie en feedback geven:

  • Ros, A., Castelijns, J., Van Loon, A., Verbeeck, K. (2014). Gemotiveerd leren en lesgeven: De kracht van intrinsieke motivatie. Bussum: Uitgeverij Couthinho
  • Brookhart, S.M. (2008). How to give effective feedback to your students. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.
    Met name hoofdstukken 2, 3 en 4.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Tinka van der Kooij.

Onderwijssector
VO, MBO

Vraagsteller
mbo-instelling - teamleider

Gerelateerde vragen:

Wat is er bekend over de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij leerlingen in het praktijkonderwijs?
 VO | (V)SO | In de klas | Vakken | Ook interessant
Hoewel de vraag niet direct kan worden beantwoord, zijn aanknopingspunten voor het verhogen van rekenmotivatie te vinden in de motivatietheorie en verkennend onderzoek bij zwakke rekenaars. Te denken valt aan beheersingsdoelen stellen, succeservaringen faciliteren, waardevolle opdrachten verstrekken, het zelfbeeld en zelfvertrouwen van leerlingen verhogen, autonomie of zelfregulatie versterken en investeren in relaties tussen leraar en leerling. Deze aanknopingspunten zijn ook te herkennen in twee handvatten voor de praktijk over het motiveren van leerlingen en over leerroutes voor rekenen in het praktijkonderwijs.
Lees verder
In hoeverre is het gemiddeld eindexamencijfer van het vmbo-diploma een voorspeller voor schoolsucces in het havo?
 VO | Schoolloopbaan
Vmbo-leerlingen met hoge eindexamencijfers die doorstromen naar havo-4 hebben een grotere kans op het behalen van een havo-diploma dan degenen met lagere cijfers. Veel scholen hanteren een ondergrens van gemiddeld een 6,8 op het vmbo-examen om te mogen instromen in havo4. Het gemiddeld eindexamencijfer is echter geen perfecte voorspeller. Zelfs bij het hanteren van een relatief lage grens van gemiddeld een 6, valt nog altijd meer dan een derde onterecht buiten de boot; die leerlingen zouden dus wel het havo-diploma behalen. Op basis van onderzoek is er geen geschikte ondergrens te bepalen om vmbo-leerlingen al of niet toe te laten tot havo-4.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag