Op welke wijze draagt de aanwezigheid van een achterwacht bij aan een veilig pedagogisch klimaat in de klas?

 (V)SO

Escalerend leerlinggedrag kan worden voorkomen of verminderd door gerichte interventies van de leraar. Bijvoorbeeld door een time-out, het tijdelijk de klas uitsturen van een leerling. De leraar moet in dat geval kunnen vertrouwen op een deskundige collega, een achterwacht, die de leerling opvangt en tot rust brengt. Deze ondersteuning vereist verbale en non-verbale vaardigheden, alsmede zelfbeheersing, empathie en inzet van lichaamstaal. Over het effect van de achterwacht op scholen is weinig bekend.

Een veilig pedagogisch klimaat in de klas en op school is een belangrijke voorwaarde voor effectief onderwijs. Het zorgt er onder meer voor dat leerlingen betrokken zijn en beter presteren. In een optimaal pedagogisch klimaat in de klas zijn er duidelijke regels, is er aandacht voor persoonlijke groei voor leerlingen, collegiale interactie tussen leraren en positieve omgang tussen leerlingen onderling. Zo ervaren alle betrokkenen de sfeer als veilig.

Pedagogische vaardigheden

Het pedagogisch klimaat is geen stabiele factor; het moet voortdurend worden onderhouden. Leraren steken er daarom veel energie in. Ondanks die inspanningen kunnen leerlingen ongewenst gedrag vertonen. Veel leraren voelen zich regelmatig handelingsverlegen in het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen. Daarnaast ontbreekt bij een deel van de leraren kennis om met pedagogisch handelen de relatie met leerlingen te verbeteren. Het voorkomen van escalerend gedrag bij leerlingen vraagt specifieke pedagogische vaardigheden.

Escalerend leerlinggedrag verstoort de rust in de klas. Wat onder gewenst en ongewenst gedrag wordt verstaan, en hoe hiermee om te gaan, is in de regel op schoolniveau vastgelegd in veiligheidsprotocollen. Scholen kunnen er voor kiezen om een achterwacht aan te stellen, die in geval van (dreigend) escalerend leerlinggedrag ondersteuning kan bieden aan de leraar bij het herstellen van de rust in de klas. Het begrip achterwacht is niet eenduidig en die rol wordt soms aangeduid met termen als facilitator, buddy-teacher en co-teacher. Over handelingsperspectieven bij escalerend leerlinggedrag is meer eenduidigheid. Zo is er een cyclus van escalatie in de klas beschreven, van aanloop tot herstel. En elke fase in die cyclus vraagt een andere benadering of maatregel van de leraar.

Vormen van time-out

Een van de maatregelen die een leraar kan nemen bij escalerend gedrag van een leerling is een time-out. Er zijn verschillende vormen van time-out: een uitsluitende, een niet-uitsluitende en een isolerende. Bij een uitsluitende time-out wordt een leerling weggehaald uit de prikkelende situatie, blijft hij in de klas, maar afgezonderd. Hanteert de leraar een niet-uitsluitende time-out dan wordt de leerling weggehaald uit een prikkelende situatie, blijft hij in de klas en kan hij de les passief blijven volgen. Wanneer de leraar de leerling tijdelijk buiten de klas zet, is sprake van een isolerende time-out. Binnen de school moet bij deze vorm een aparte ruimte zijn waar de leerling naar toe gaat. En er moet iemand beschikbaar zijn om de leerling op te vangen, zodat hij tot rust en inzicht kan komen. Die collega-leraar of andere schoolmedewerker is dan achterwacht.

Uit de zorgsector is bekend dat de-escalatietechnieken effectief zijn bij het voorkomen van een uitbarsting. Het is vooral belangrijk dat professionals hun eigen emoties kunnen reguleren en een kalme houding aannemen, ook als zij zich niet kalm voelen. Het gevoel van kalmte helpt degene die overstuur is bij het beheersen van de woede en agressie. Daarnaast kunnen verbale- en niet-verbale vaardigheden effectief zijn bij de-escalatie. Denk aan een zachte en kalme stem, lichaamshouding, oogcontact, nabijheid en gezichtsexpressie. Een empathische houding van de professional draagt ertoe bij dat degene die escalerend gedrag vertoont zich sneller begrepen voelt. De aanpak van de-escalatie moet aansluiten bij de persoonlijke behoeften en karakteristieken van degene die verstorend gedrag vertoont.

Meer weten?

Lees het volledige rapport als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Devorah van den Berg (CAOP) en Ruud van der Aa (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
(V)SO

Vraagsteller
so-instelling - psycholoog of orthopedagoog

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag