Wat is het effect op de leerprestaties van vo-leerlingen als zij deels flexibele lesuren kunnen kiezen?

 VO | Schoolloopbaan | Toetsen & feedback | Ook interessant

Er is weinig onderzoek bekend naar de voor- of nadelen van flexibele lesuren voor de leerprestaties en motivatie van leerlingen. Uit ander onderzoek blijkt wel dat keuzevrijheid een positief effect heeft op motivatie, maar niet direct op de prestaties. Als leerlingen meer keuzevrijheid krijgen om zodoende hun leerprestaties te verbeteren, moeten ze wel over meer zelfregulerende vaardigheden beschikken. Door leerlingen te begeleiden in het keuzeproces kunnen zij die vaardigheden aanleren.

Bij flexibele lesuren kunnen leerlingen in het voortgezet onderwijs een deel van hun ingeroosterde uren naar eigen keuze inzetten voor een specifiek vak. Door deze vorm van meer gepersonaliseerd leren kunnen zij bijvoorbeeld meer tijd besteden aan vakken waar ze moeite mee hebben. De vraag is of dit leidt tot meer gemotiveerde en beter presterende leerlingen.

Uit de weinige onderzoeken die zijn gedaan blijkt niet dat flexibele uren goed of slecht zouden zijn voor leerprestaties en motivatie van leerlingen. Uit andere onderzoeken is wel af te leiden dat leerlingen er hun voordeel mee kunnen doen mits ze zelfregulerend kunnen leren en de docent hen goed ondersteunt.

Keuzevrijheid: meer motivatie maar wel begeleiding nodig

Keuzevrijheid in leertaken bevordert de intrinsieke motivatie van leerlingen. Maar motivatie leidt niet automatisch tot betere leerprestaties. Gemotiveerde leerlingen besteden wel meer aandacht aan het leren, maar als dit geen succes heeft, ebt het weg. Om leerlingen te laten profiteren van keuzevrijheid en intrinsieke motivatie, moeten leraren hen begeleiden bij het maken van verstandige keuzes en bij zelfregulering van het leerproces.

Zelfregulering is nodig om goed te kunnen kiezen

Leerlingen die over goede zelfregulerende vaardigheden (zoals leerproces kunnen plannen, monitoren en controleren) beschikken, zijn vaker meer gemotiveerd en presteren beter. De vraag is of alle leerlingen zelfstandig verstandige keuzes kunnen maken uit het aanbod van flexibele lesuren. Dit is afhankelijk van hun zelfregulerende vaardigheden. Hoe slechter een leerling is in een taak, hoe groter de kans dat hij ook moeite heeft met monitoren en evalueren. Daardoor kan hij uiteindelijk een ongeschikte taak kiezen. Dat komt doordat zwakke leerlingen vaak hun volledige aandacht en concentratie nodig hebben voor het uitvoeren van de taak. Hierdoor zijn ze niet in staat ook nog te monitoren hoe goed ze het doen. Daarnaast overschatten deze leerlingen zichzelf sneller.

Tips om zelfregulerend vermogen te versterken

Leerlingen hebben dus een bepaalde mate van zelfregulerend vermogen nodig om te profiteren van keuzevrijheid. Met de juiste begeleiding van de docent kunnen leerlingen dit vermogen ontwikkelen en dan kan keuzevrijheid in flexibele lesuren tot betere leerprestaties leiden. Tips voor docenten zijn:

  • keuzes bieden en toelichten: laat leerlingen zien dat een keuze impact heeft op leerprestaties;
  • geef instructie over leerstrategieën: doe bijvoorbeeld beslisprocessen voor (modelling), geef hints of bespreek opvattingen van leerlingen over keuzes;
  • geef feedback op het leerproces om het gewenste gedrag te stimuleren;
  • laat het keuzeproces geleidelijk los en laat leerlingen stapsgewijs wennen aan beslisprocessen.

Voorwaarden voor een goed aanbod van flexibele uren

Daarnaast is het belangrijk de flexibele uren op een goede manier aan te bieden zodat ze bijdragen aan betere leerprestaties. Dat kan bijvoorbeeld door:

  • begeleiding in flexibele uren door een vakdocent. Dit blijkt effectiever te zijn dan een door willekeurige docent of surveillant;
  • ervaren leraren in te zetten. De samenstelling van groepen leerlingen in keuze-uren is meestal heterogeen (naar niveau). Het effect daarvan op leerprestaties is onbekend, wel is de ervaring van de docent een bepalende factor;
  • niet te veel uiteenlopende jaarklassen te combineren, anders wordt het voor de vakdocent te lastig om te differentiëren in instructie;
  • voor structurering van flexibele lesuren te zorgen. Laat leerlingen bijvoorbeeld onder begeleiding huiswerk maken in plaats van oefeningen in de les. Belangrijk is in ieder geval dat het totaal aantal uren voor lestijd en huiswerktijd niet minder wordt.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Lees een ander relevant Kennisrotonde-antwoord:

Wat zijn de effecten van een flexibel rooster op het eigenaarschap en de motivatie van leerlingen?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Ebbo Bulder (antwoordspecialist) en Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotronde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Wat zijn de effecten van een flexibel rooster op het eigenaarschap en de motivatie van leerlingen?
 VO | Schoolorganisatie | Zelfregulerend leren
Een flexibel rooster zou de motivatie van leerlingen kunnen bevorderen. Het biedt leerlingen keuzemogelijkheden en mogelijkheden voor zelfgestuurd leren. Dat is bevorderlijk voor de intrinsieke motivatie en geeft de leerling een gevoel van eigenaarschap. Het is wel noodzakelijk dat de leerlingen hun leerproces leren reguleren en dat leraren hen daarbij ondersteunen. Zo niet, dan kan een dergelijk rooster een averechts effect hebben op de leerprestaties.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag