Welk effect hebben instrumentale muzieklessen op de groepscohesie bij leerlingen in het basisonderwijs?

 PO | 21e-eeuwse vaardigheden | Ook interessant

Muziekonderwijs in de breedste zin lijkt bij te dragen aan groepscohesie en aan de ontwikkeling van sociaal gedrag van leerlingen. Over het effect van specifiek instrumentale muzieklessen is weinig bekend, behalve dat ze waarschijnlijk invloed hebben op sociaal gedrag. Verder liggen er mogelijk kansen voor het ontwikkelen van groepscohesie door wekelijkse instrumentale muzieklessen aan te bieden.

Vanuit evolutionair perspectief op muziekonderwijs is groepscohesie verbonden met sociaal gedrag. Muziek zou gecreëerd zijn vanuit de behoefte aan gezamenlijke positieve emotionele ervaringen, en daarmee groepscohesie en sociaal gedrag bevorderen. Bij sociaal gedrag gaat het om onder meer helpen en samenwerken. En om vaardigheden die hiervoor nodig zijn, zoals sociale vaardigheden, sympathie, empathie en emotieregulatie.

Effecten op groepscohesie

Zingen en musiceren lijken een positieve invloed te hebben op groepscohesie. Die inzichten komen vooral uit het buitenland. Leerlingen geven aan zich meer sociaal geïntegreerd te voelen in de klas en een hoger zelfbewustzijn te hebben, nadat ze een jaar lang samen in de klas hebben gezongen. In klassen waar in het curriculum extra aandacht is voor muziek in de breedste zin – zingen, muzikale spellen, instrumentale lessen, muziekbeleving – ervaren leerlingen een goed klassenklimaat. Dit klassenklimaat is in groep 5 en groep 8 beter dan in groepen waar het accent in het curriculum ligt bij sport of kunst.

Ook vanuit de neuropsychologie zijn er aanwijzingen dat muziek en zingen groepscohesie bevorderen. Bekend is dat samen zingen verbroedert en zorgt voor samenwerking tussen verschillende hersengebieden. Hier spelen de spiegelneuronen onder andere een rol in. Met het spiegelneuronensysteem imiteren mensen graag anderen. Dit draagt bij aan het ontstaan van een groepsidentiteit en dus ook aan groepscohesie. Samen dingen doen leidt tot positieve emoties en verkleint de afstand tussen de persoon en de groep. De verwachting is dat samen instrumentale muziek maken eveneens bijdraagt aan sociale cohesie en groepscohesie.

Effecten op sociaal gedrag

In het buitenland zijn aanwijzingen te vinden dat zingen, instrumentale muzieklessen en muzikale spellen bijdragen aan sociaal gedrag. Bij leerlingen van groep 5 en groep 6 nemen de scores op sympathie en prosociaal gedrag toe na een jaar met wekelijkse klassikale lessen ukelele spelen. Bij deze lessen sporen leerkrachten de leerlingen die het geleerde snel in de vingers hebben aan om andere leerlingen te helpen. ‘Spieken’ bij de buren en dingen nadoen van een ander bij het leren maken van muziek zijn hier geoorloofd.

Vergelijkbare scores laten bovenbouwleerlingen zien na een jaar met wekelijks aandacht voor muzikale spellen waarin interactie tussen leerlingen centraal staat. Die leerlingen behalen hogere scores op testen voor empathie. De empathische ontwikkeling is voor deze groep iets groter dan voor een groep die een jaar lang wekelijks spellen gericht op interactie speelde zonder muzikale component.

Verplicht samen muziek maken, buiten school om, leidt al bij vierjarige kleuters tot meer prosociaal gedrag. De kleuters die in tweetallen deelnemen aan een muzikale opdracht helpen elkaar vaker tijdens een daaropvolgende niet-muzikale taak. En ze kiezen vaker voor samenwerken bij een taak waar ze gezamenlijk een probleem moeten oplossen. Daarnaast zorgt deze muzikale activiteit voor een vrolijke stemming.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Rianne Kooi (antwoordspecialist) en Carolien van Rens (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag