Wat zijn de effecten van buiten leren bij natuuronderwijs op de ontwikkeling van leerlingen op de basisschool?

 PO | Leer- & gedragsproblemen | Vakken

Buitenlandse studies leveren aanwijzingen dat buitenonderwijs bijdraagt aan meer kennis over de natuur, en betere sociale relaties en sociale competenties van leerlingen. Mogelijk stimuleert het ook de leermotivatie en interesse in natuur of wetenschap op latere leeftijd. Naar de effecten van buitenlessen voor het vak natuuronderwijs op de ontwikkeling van basisschoolleerlingen is in Nederland geen onderzoek gedaan. 

Bij het vak natuuronderwijs in het primair onderwijs maken leerlingen kennis met de levende en niet-levende natuur om hen heen. Ze krijgen de ruimte om ontdekkend te leren. De invulling van het vak is aan de scholen. Leerkrachten kunnen zelf bepalen of zij natuurlessen alleen binnen de school of ook buiten de school geven. Voorbeelden van buiten leren zijn veldwerk, excursies en survivaltochten.

Ontdekken en onderzoeken 

Van alle vakgebieden wordt natuuronderwijs het vaakst buiten gegeven. Circa twee derde van de leerkrachten heeft tussen 2014 en 2016 aan hun klas natuuronderwijs in de buitenlucht gegeven. Over effecten van buitenschoolse lessen is weinig te zeggen. Wel zijn er aanwijzingen op te tekenen uit buitenlands onderzoek. 

Het buiten behandelen van natuurwetenschappelijke lesstof lijkt een positieve invloed te hebben op de leerprestaties van leerlingen. Buitenlessen over een bepaald natuurwetenschappelijk onderwerp, bijvoorbeeld over planten, leiden tot betere prestaties dan wanneer deze kennis in het klaslokaal wordt behandeld. Hierbij is aandacht voor transfer nodig: de leerkracht moet de ervaringen en eventuele lessen buiten de school koppelen aan eerdere instructies over de stof in de klas.

Buiten leren werkt vooral goed wanneer leerlingen in de klas al kennis hebben verworven. Dat helpt hen om buiten de klas gericht de natuur te ontdekken en te onderzoeken. Daarnaast kan buiten leren bij het vak natuuronderwijs – en bij andere vakken – een positief effect hebben op de leermotivatie van leerlingen. Buitenschools onderwijs vinden leerlingen leuk. Ook groepsopdrachten en speelse leeractiviteiten kunnen de motivatie bevorderen. Buiten les krijgen in natuurwetenschap kan eveneens de houding of interesse in het milieu of wetenschap bij leerlingen aanwakkeren.

Sociale competenties en sociale relaties

Buitenschools leren bevordert de sociale competenties en sociale relaties van leerlingen. Het buiten leren, bijvoorbeeld in schooltuintjes, draagt bij aan hun zelfvertrouwen en vertrouwen in relaties met andere leerlingen. Het vergroot het gevoel ergens bij te horen. Bij het buiten leren is er minder controle door de leerkracht en wordt er minder gestructureerd en formeel geleerd. Daardoor ontstaat er meer ruimte voor interactie tussen leerlingen en kunnen zij zelf bepalen met wie ze willen samenwerken. Dit bevordert sociaal gedrag, wat weer een positief effect kan hebben op het sociale gedrag en de sociale cohesie in de klas.

Wanneer zij buiten les krijgen, hebben leerlingen ook letterlijk meer ruimte dan wanneer ze les krijgen in een klaslokaal. Dit kan leiden tot meer fysieke beweging en een betere motorische ontwikkeling bij leerlingen. De hoeveelheid en intensiteit van beweging zijn afhankelijk van hoe de leerkracht de les buiten vormgeeft.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Presteren kinderen beter door bewegend leren?

Welke invloed heeft het geven van theorielessen in een buitenlokaal op de leerprestaties en motivatie van vmbo leerlingen?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Devorah van den Berg (antwoordspecialist) en Ruud van der Aa (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
pabo - docent

Gerelateerde vragen:

Welke invloed heeft het geven van theorielessen in een buitenlokaal op de leerprestaties en motivatie van vmbo leerlingen?
 VO | Motivatie | Schoolorganisatie
Buiten leren zou positieve effecten hebben op de motivatie en het leren. Maar naar het effect van formeel leren (theorielessen) in buitenlokalen is geen recent wetenschappelijk onderzoek gedaan. Uit onderzoek naar klaslokalen weten we wel dat zuurstof, daglicht en een niet te hoge of lage temperatuur belangrijke omgevingsfactoren zijn die een impact hebben op de cognitieve prestaties. 
Lees verder
Presteren kinderen beter door ‘bewegend leren’?
 PO | Taal | Vakken
Het integreren van fysieke activiteiten en leertaken, bijvoorbeeld springen terwijl je bezig bent met automatiserings- en herhalingsopdrachten, lijkt een positieve invloed te hebben op het leren van basisschoolleerlingen. Onderzoek naar het effect van fysiek actieve reken- en taallessen laat zien dat basisschoolleerlingen direct na deze lessen meer gericht zijn op hun taak en dat hun reken- en spellingsvaardigheden verbeteren. Door bewegen vinden acute en structurele veranderingen plaats in de hersenstructuur. Deze hebben een positief effect op de executieve cognitieve functies van een kind (zoals planning, besluitvorming en bijsturing van gedrag) en – vermoedelijk – ook op diens aandacht en concentratie. Een hard en definitief bewijs voor een positieve invloed op de lange termijn is (nog) niet gevonden.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag