Welk effect hebben complimenten van de leerkracht op het zelfvertrouwen van leerlingen in de bovenbouw van de basisschool?

 PO | Toetsen & feedback

Als basisschoolleerlingen complimenten krijgen van de leerkracht, heeft dit een positief effect op hun zelfvertrouwen en schoolresultaten. Een effectief compliment gaat over de inzet van een leerling, Dat werkt beter dan leerlingen complimenteren met hun intelligentie. Complimenten kunnen ook averechts werken, bijvoorbeeld wanneer er geen veilig pedagogisch klimaat heerst in de klas. Een goed compliment is een vorm van goede feedback.

Alle leerlingen op de basisschool, zowel in de onder- als bovenbouw, zeggen het fijn te vinden om complimenten te ontvangen. Ze geven aan dat ze zich daardoor gemotiveerd, competent en zelfverzekerd voelen. Kinderen uit de onderbouw en met een lage sociaal-economische status profiteren het meest van complimenten. Het zorgt bij deze kinderen voor hogere studieresultaten. In de bovenbouw hebben complimenten eveneens een positie effect op leerresultaten, maar minder dan in de onderbouw.

Inzet of intelligentie

Een effectief compliment is specifiek, oprecht en betreft het gedrag van een leerling, in het bijzonder de inzet voor het schoolwerk. Wanneer je als leerkracht aangeeft wat het kind goed doet, dan zal het kind een competent gevoel krijgen en neemt zijn zelfvertrouwen toe. Verder helpt het om te benoemen wat het effect is van het gewenste gedrag. Voorbeeld van een effectief compliment: ‘fijn dat jullie zo rustig werken op de gang (wat ze doen), zo hebben de kinderen in de klas die de toets maken geen last van jullie (effect).’ Voorbeelden van niet-effectieve complimenten zijn: ‘je bent altijd zo eerlijk’, ‘wat ben jij aardig’, ‘ik vind je een spontane meid’. Deze uitspraken zijn erg algemeen en gaan over een eigenschap in plaats van over gedrag.

Complimenten over de intelligentie van leerlingen (‘jij bent vast slim genoeg om deze opdrachten te maken’) en over de inzet van studenten (‘jij hebt hard gewerkt aan deze opdrachten’) hebben uiteenlopende gevolgen. Leerlingen die complimenten krijgen over hun intelligentie, ontwikkelen een zogeheten fixed mindset: ze denken dat hun intelligentie vast staat en ze daar niets aan kunnen veranderen. Leerlingen die gecomplimenteerd worden voor hun inzet ontwikkelen een growth mindset: door hard te werken kan je kennis en vaardigheden opdoen en jezelf ontwikkelen. De mindset heeft weer gevolgen voor de studiehouding. Leerlingen met een fixed mindset kiezen vaak voor makkelijkere taken waarbij ze minder fouten kunnen maken; tijdens moeilijke opdrachten geven ze sneller op en heeft minder zelfvertrouwen dan de groep met een growth mindset. Leerlingen met een growth mindset kiezen vaker voor meer uitdagende opdrachten waarbij ruimte is om te leren.

Het geven van complimenten kan ook averechts werken. Wanneer er geen veilig pedagogisch klimaat heerst in de klas of als de leerkracht niet zorgvuldig omgaat met het geven van complimenten, kan dit negatieve gevolgen hebben. Zo kunnen complimenten zorgen voor een gevoel van schaamte bij verlegen kinderen die niet willen opvallen. Wanneer een pluim gebruikt wordt om leerlingen iets te laten doen of bepaald gedrag te bevorderen, kan dit bij de kinderen overkomen als manipulatie. Kinderen kunnen hierdoor weerstand bieden tegenover de leerkracht. Complimenten kunnen eveneens een negatief effect hebben als leerkrachten sommige kinderen veel vaker dan andere complimenteren. Bij kinderen die weinig of nooit complimenten krijgen, kan dit gevoelens van minderwaardigheid veroorzaken en kinderen die overmatig veel complimenten krijgen kunnen gevoelens van superioriteit ontwikkelen.

Een effectief compliment is een vorm van feedback. Als niet alleen het huidige gedrag maar ook het gewenste gedrag wordt benoemd, spreken we van constructieve feedback. Persoonsgerichte feedback zorgt vaak voor een toename van afhankelijk gedrag van leerlingen en leidt niet tot betere leerresultaten. Constructieve feedback en complimenten kunnen elkaar versterken; vooral de combinatie blijkt waardevol.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Inge Tromp (Oberon) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
stagiair

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag