Wat is het effect van over- of onderadvisering van leerlingen aan het einde van de basisschool?

 PO | VO | Schoolloopbaan | Toetsen & feedback

Zowel onder- als overadvisering heeft voor de meeste kinderen meer negatieve dan positieve langetermijneffecten. Een goed schooladvies is daarom van belang voor de verdere schoolloopbaan. Veel factoren spelen een rol bij de totstandkoming van het schooladvies, zoals toetsresultaten uit het leerlingvolgsysteem, gedragskenmerken en het zorgdossier van de leerling. De focus op toetsen in het basisonderwijs zorgt voor teaching to the test. Dat heeft een negatief effect op de verdere schoolloopbaan door de versmalling van het curriculum.

Sinds de Wet Eindtoetsing PO is het oordeel van de leraren, gebaseerd op een meerjarig beeld van de leerling, leidend voor het schooladvies. De score van de eindtoets fungeert nu als second opinion. Leerlingen ontvangen vóór het maken van de eindtoets hun schooladvies. Om onderadvisering te voorkomen, zijn scholen verplicht om het schooladvies te heroverwegen als de score van de eindtoets tenminste een half schoolniveau hoger is dan het gegeven schooladvies. Is het schooladvies bijvoorbeeld vmbo-tl, maar het eindtoetsadvies vmbo-tl/havo dan is de school verplicht om het schooladvies te heroverwegen.

Effecten van onder- en overadvisering

Overgeadviseerde leerlingen krijgen een hoger schooladvies dan andere leerlingen bij vergelijkbare schoolprestaties. Deze leerlingen beginnen het voortgezet onderwijs met een achterstand. Ze hebben meer kans op lagere rapportcijfers. Daarnaast blijven ze vaker zitten, ze stromen af of vallen uit. Overadvisering zorgt tevens voor motivatieverlies bij de leerlingen. Echter op de langere termijn is een hoger schooladvies dan leerlingen in potentie aankunnen niet altijd negatief. Het zorgt voor een deel van de leerlingen ook voor een extra stimulans en uitdaging. Deze leerlingen ontwikkelen hogere ambities om boven hun niveau uit te stijgen.

Ondergeadviseerde leerlingen krijgen een lager advies dan leerlingen bij vergelijkbare schoolprestaties. Onderadvisering zorgt voor een blijvende achterstand binnen het voortgezet onderwijs. Deze leerlingen presteren ondermaats in het voortgezet onderwijs en hun talenten en competenties blijven onderbenut. Onderadvisering heeft daarom ten dele het karakter van een self-fulfilling prophecy. Een te laag schooladvies zorgt ervoor dat leerlingen zich daarnaar gaan gedragen.

Werkhouding

De effecten van onder- en overadvisering zijn echter niet enkel toe te schrijven aan het schooladvies. De leerlingen verschillen ook op andere kenmerken die deze effecten (deels) kunnen verklaren, zoals hun motivatie en werkhouding.

Gedragskenmerken van de leerling, zoals werkhouding en/of werkmotivatie, spelen ook een belangrijke rol bij de totstandkoming van het schooladvies. Schooladviezen worden niet bijgesteld bij leerlingen die een negatieve werkhouding hebben, ondanks dat zij een hoge score hebben behaald bij de eindtoets. Leerlingen zonder positieve werkhouding hebben een grotere kans op afstroom, wat een negatieve impact kan hebben op de rest van de schoolloopbaan.

Teaching to the test

De focus op de toetsen in het basisonderwijs en de druk op leraren om deze scores te verhogen, kan leiden tot teaching to the test. Dit houdt in dat het onderwijscurriculum afgestemd wordt op de toetsen. Zo wordt het curriculum versmald tot enkel de getoetste kennis en vaardigheden. Hierdoor wordt minder tijd besteed aan andere kennis en vaardigheden.

Teaching to the test perkt het leerrendement van leerlingen in. Het leidt tot hogere scores op de toetsen, maar de kans is groot dat leerlingen de vaardigheden die bij de test horen niet volledig gebruiken. Teaching to the test benadrukt immers het memoriseren in plaats van de toepassing van kennis en vaardigheden in een nieuwe situatie. Dit heeft grote implicaties voor de resterende schoolloopbaan van de leerling.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar) m.m.v. Linda Dominquez Alvarez (Ecorys).

Onderwijssector
PO, VO

Vraagsteller
po-instelling - mr-lid

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag