Laten leerlingen in het voortgezet onderwijs die les krijgen volgens het leerdoeldenken, meer eigenaarschap voor het leren zien?

 VO | Differentiatie | Motivatie | Schoolloopbaan | Zelfregulerend leren | Ook interessant

Voor eigenaarschap voor leren lijkt het in zijn algemeenheid belangrijk om heldere, realistische en uitdagende doelen te stellen. Doelen die zijn afgestemd op de vorderingen en interesses van de leerlingen. Het helpt als leerlingen, begeleid door de docent, deze doelen zelf mee mogen formuleren. Ook begeleiding bij het leren benutten van de doelstellingen in hun leerproces is voor leerlingen van belang. Systematisch onderzoek naar direct effect van leerdoeldenken bij leerlingen in het voortgezet onderwijs ontbreekt echter.

Zeker vijftig scholen voor voortgezet onderwijs zijn gestart met ‘leerdoeldenken’. Deze scholen en hun docenten laten zich niet meer leiden door bestaande lesmethodes, maar ontwikkelen eigen leerdoelen en programma’s. Zij stellen daarbij een mix van leermaterialen samen en stemmen deze af op de behoeften van de leerlingen. Op die wijze werken ze toe naar persoonlijk leren en leren-op-maat.

Een complex samenspel van factoren

Systematisch onderzoek naar het effect van leerdoeldenken bij leerlingen in het voortgezet onderwijs ontbreekt. Er is ook geen eenduidig bewijs dat het stellen van doelen ertoe leidt dat leerlingen het leerproces meer in eigen hand gaan nemen. Wel is duidelijk dat een complex samenspel van factoren een rol speelt in het effect van leerdoelen op eigenaarschap en op prestaties van leerlingen. Deze factoren hebben te maken met de aard van de doelstellingen, met de leermaterialen, en met de wijze waarop de docent begeleiding en feedback geeft. Verder speelt een rol of leerlingen al in staat èn bereid zijn om het vereiste leerproces in eigen hand te nemen.

Realistische en uitdagende doelen

Leerdoelstellingen kunnen onder bepaalde omstandigheden leiden tot een versterkt eigenaarschap bij leerlingen. Van belang is om heldere, realistische en uitdagende doelen te stellen. Leerlingen die hun persoonlijke leerdoelen – samen met een docent –opstellen, laten meer eigenaarschap en motivatie zien. Ook hebben ze meer plezier in leren, tonen ze grotere betrokkenheid bij de klas en verbetert hun doorzettingsvermogen. Leerlingen kunnen dan verstandige keuzes maken over hoe ze die doelen gaan bereiken.

Het aanbieden van lange lijsten met te gespecificeerde doelstellingen werkt in het algemeen echter niet voor het versterken van eigenaarschap. Dergelijke lijsten ondermijnen de creativiteit en zorgen ervoor dat leerlingen slechts oppervlakkige kennis gaan verwerven. Regie nemen over het leerproces wordt dan juist belemmerd.

Als de docent met zijn leerlingen communiceert over het zelfstandiger wordend leerproces van de leerling en diens groeiende autonomie, is dat bevorderend voor het eigenaarschap van de leerling.

Wat leerlingen hierbij kan helpen, is als docenten aandacht besteden aan de betekenis van leerdoelstellingen voor het leerproces. Dan gaat het om het plannen en organiseren van het leren, het scheiden van hoofd- en bijzaken, en het structureren van het leerproces. Verder kunnen de leerlingen de leerdoelen gebruiken om te toetsen hoever zij in hun leerproces zijn gevorderd.

Leerdoelen werken eveneens ondersteunend wanneer ze fungeren als een vorm van pre-teaching of als een manier om voorkennis bij leerlingen te activeren. Het eigenlijke leerproces kan daarop dan inhaken.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - schoolleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag