In hoeverre heeft verplichte deelname aan formatieve toetsen effect op leerprestaties van studenten in het mbo?

 MBO | Toetsen & feedback

Over de invloed van verplichte of vrijwillige deelname aan formatieve toetsen op leerprestaties is amper onderzoek verricht. Mogelijk schatten wetenschappers dit kenmerk in als weinig relevant voor de effectiviteit. Over aspecten van effectieve formatieve toetsing is daarentegen veel bekend. Aantoonbaar effectief zijn bepaalde kenmerken van de toetsen zelf, van de docent, van de student en van de context.

Het onderwijs maakt gebruik van summatieve en formatieve toetsen. Bij summatief toetsen vindt een beoordeling plaats van de leerprestaties van leerlingen en studenten, met als doel selectie (doubleren, wel/geen diploma, route vervolgonderwijs e.d.). Het resultaat van formatief toetsen geeft inzicht in hoe het verdere leerproces van de student het beste vorm kan krijgen. Het is een vorm van feedback die studenten en docenten inzetten om het leerproces te sturen, teneinde het leerdoel te bereiken.

Kenmerken van effectieve formatieve toetsen

Onderzoek naar effectieve vormen van formatieve toetsing gaat over veel verschillende aspecten, maar niet over het al dan niet verplicht stellen van deelname. Wel bekend zijn kenmerken van formatieve toetsen die leerprestaties bevorderen. Er zijn vier soorten effectieve kenmerken te onderscheiden: toets-, docent-, student- en contextkenmerken.

Toetskenmerken

Om effectief te zijn is het belangrijk dat de inhoud van een toets aansluit bij het curriculum, de leerdoelen en de beoogde leeropbrengsten. Ook van belang zijn toetsvragen die aansluiten bij het niveau van de studenten. Specifiek voor het mbo is nog dat de inhoud van een formatieve toets logisch moet aansluiten bij de betreffende beroepspraktijk. Verder is het belangrijk om frequent korte toetsen af te nemen – eens per week tien tot vijftien meerkeuze-items – ingebed in een proces van constante feedback en verbetering.

Feedback is sowieso een effectief element van formatieve toetsen. Door de prestaties van de studenten te koppelen aan van tevoren bekende criteria draagt deze toetsvorm eraan bij aan dat studenten zich op de juiste manier focussen op hun lesstof. De feedback moet beknopt zijn maar met voldoende detail, zodat de student weet wat er fout gaat en hoe hij dat kan verbeteren.

Docentkenmerken

Formatief toetsen is effectief als docenten over de kennis en vaardigheden beschikken om toetsgegevens te verzamelen, analyseren en interpreteren. Vervolgens moeten ze in staat zijn op basis daarvan het lesgeven en het leren van hun studenten te verbeteren. Dat vraagt om een gedegen didactische en vakinhoudelijke basis bij docenten. De feedback van docenten aan studenten is kort en bondig, gebaseerd op heldere criteria en gericht op verbeterpunten. Daarnaast helpt het als docenten studenten betrekken bij het toetsproces, bijvoorbeeld door hun eigen werk te laten beoordelen of dat van medestudenten.

Studentkenmerken

Wanneer studenten de formatieve toets als nuttig ervaren en ze in staat zijn om hun eigen werk te beoordelen, komt de effectiviteit van de toets uit de verf. Actief betrokken zijn bij het toetsproces en beoordelen van het werk van medestudenten helpen eveneens.

Contextkenmerken

Ook de context heeft invloed op de effectiviteit. Zo is een toetscultuur van belang waarin docenten gericht zijn op onderlinge samenwerking en continue verbetering. Die cultuur kan docenten stimuleren om strategieën aan te passen en ruimte bieden om te experimenteren. Verder is belangrijk dat docenten beschikken over technologie voor het opslaan en analyseren van toetsuitkomsten. Duidelijk zal zijn dat er tijd en geld nodig is voor professionalisering van docenten op het terrein van formatief toetsen en feedback geven.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
MBO

Vraagsteller
mbo-instelling - teamleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag