Welke effecten heeft een zomerschool op de (taal)ontwikkeling van jonge kinderen met een taalachterstand? Welke activiteiten dragen bij aan stimulering van de (taal)ontwikkeling?

 PO | Differentiatie | Gelijke kansen | Taal | Vakken

Zomerscholen zijn een effectieve manier van onderwijstijdverlenging. En ze stimuleren de taalontwikkeling van basisschoolleerlingen. Belangrijk is dat de leerlingen intensief met taal in aanraking komen voor langere tijd, dat ze les krijgen in kleine groepen en dat hun ouders betrokken zijn. Activiteiten om de taalontwikkeling van jonge kinderen met een taalachterstand te bevorderen zijn het aanbieden van een talige omgeving, veel spreekgelegenheid, focus op betekenisvolle taaltaken en samenwerking, en waar nodig expliciete instructie.

Zomerscholen worden opgezet om leerachterstanden bij kansarme kinderen te verkleinen, vooral op het gebied van taal- en rekenvaardigheden. Deze scholen kunnen ook andere doelen hebben, zoals vergroting van de kennis van de wereld en oefenen van sociaal-emotionele vaardigheden. Die zomerscholen combineren onderwijs met buitenschoolse activiteiten.

Zomerscholen hebben positief effect op taalontwikkeling

Volgens buitenlands onderzoek hebben zomerscholen een positief effect op taalvaardigheden (vooral woordenschat, tekstbegrip en lezen) en op rekenvaardigheden van basisschoolleerlingen. De langetermijneffecten op de taalontwikkeling worden echt zichtbaar als leerlingen vaker en gedurende langere tijd intensief met taal in aanraking komen. Lessen in kleine groepen van gespecialiseerde leerkrachten versterken de effecten. Hetzelfde geldt voor de betrokkenheid van ouders. Over Nederlandse zomerscholen voor leerlingen in de basisschoolleeftijd zijn geen resultaten bekend.

Veel taalaanbod en veel spreekgelegenheid

De belangrijkste ingrediënten voor een krachtige taaldidactiek zijn taalaanbod en spreekgelegenheid. Het organiseren van heel veel sociale interactie is daarom het essentieelste onderdeel van activiteiten die bedoeld zijn om leerlingen met een taalachterstand te ondersteunen. Die interactie is effectief als het begrijpelijk taalaanbod bevat, met veel herhaling. Er is een sterk verband tussen het aantal woorden dat een leerling hoort en de omvang van zijn woordenschat.

Daarnaast is ruimte voor de inbreng van de leerling zelf belangrijk, verbaal en non-verbaal. Leerkrachten moeten leerlingen uitdagen om te communiceren. Dat lukt sneller als de leerling kan praten over wat hij interessant, leuk of belangrijk vindt.

Focus op betekenisvolle taaltaken en op samenwerken

Effectieve taaldidactiek is eveneens gebaat bij een sterke focus op betekenisvolle taaltaken en samenwerken. Het taalaanbod moet bestaan uit boeiende, authentieke, uitdagende en begrijpelijke taken, waarbij het accent op de betekenis ligt.

Taken waaraan leerlingen samenwerken, gericht op het bereiken van een gezamenlijk doel zijn effectief. Het samen oplossen van een probleem, samen werken aan een taak, brengt een specifiek soort taalgebruik met zich mee. De leerlingen werken aan gezamenlijke kennisconstructie, ze gaan op elkaars bijdragen in en bouwen voort op wat de ander inbrengt. Dit soort verkennende gesprekken, waarin leerlingen kritisch en constructief met elkaars ideeën omgaan, helpt leerlingen in het ontwikkelen van hun denkvermogen.

Af en toe expliciete instructie

Af en toe expliciete instructie van lees- en luisterstrategieën inzetten, draagt bij aan verwerving van schooltaal en schoolse vaardigheden. Bij jonge kinderen kan dat bijvoorbeeld tijdens voorleesactiviteiten. Een leerkracht stelt bijvoorbeeld vragen die de voorkennis activeren. Samen naar de voorkant van een boek kijken en vragen: waar zou dit boekje over gaan, wat weet je daar al over? Tijdens het voorlezen komen er vragen die kinderen inzicht kunnen geven in de opbouw van het verhaal: hoe zal dit verder gaan? Wat kunnen ze doen?

Meer weten? 

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs

Hoe kan hoekenwerk in groep 3 en 4 zodanig worden ingericht dat het spelend leren zo effectief mogelijk is voor het bereiken van de leerdoelen die in het hoekenwerk aan bod komen?

Zie ook: Zomerscholen-en-verlengde-schooltijd

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Yolande Emmelot en Marianne Boogaard (antwoordspecialisten) en Wouter Schenke (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs?
 PO | Taal | Vakken
Veel tijd besteden aan lezen is belangrijk voor de ontwikkeling van leesvaardigheid. Door de leesmotivatie van leerlingen te verhogen, zullen zij frequenter gaan lezen. Daardoor verbetert dus tevens hun leesvaardigheid (technisch lezen en begrijpend lezen). Scholen kunnen het lezen bevorderen door onder andere een grote variatie van boeken voor alle leeftijden aan te bieden. Dit aanbod moet aantrekkelijk zijn en niet alleen fictie (jeugdliteratuur) bevatten maar ook non-fictie (informatieve teksten). Verder is het van belang een leescultuur op school te ontwikkelen, leerlingen te begeleiden bij hun keuzes en tijd in te ruimen om leerlingen die zelf gekozen boeken te laten lezen. Succesvol leesbevorderingsbeleid beperkt zich echter niet tot geïsoleerde activiteiten, maar legt een relatie met het hele basisschoolcurriculum.
Lees verder
Hoe kan hoekenwerk in groep 3 en 4 het spelend leren faciliteren, zodat de leerlingen de leerdoelen van hoekenwerk bereiken?
 PO | Zelfregulerend leren | Ook interessant
Om leerlingen effectief te laten leren van spel in hoeken is het nodig regels op te stellen voor het hoekenwerk en er voor te zorgen dat leerlingen zich betrokken voelen. Binnen de gestelde kaders moeten leerlingen zelf kunnen bepalen hoe zij hun spel spelen. Drie factoren zijn van invloed op de kwaliteit van het spel: de speelomgeving, de interactie tussen de leerlingen onderling en de interactie met de leerkracht. Een leerkracht bereikt meer met spelend leren als de leerdoelen aansluiten bij de ontwikkeling van de individuele leerling.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag