Hoe houd je binnen een groep mbo studenten het beste rekening met verschillen?

 MBO | Differentiatie

Er bestaan verschillende manieren om rekening te houden met verschillen tussen studenten. Het is belangrijk in het onderwijsproces te differentiëren maar ook in de instructie aan studenten. Binnen het mbo is er nauwelijks onderzoek naar effectieve didactieken die rekening houden met cognitieve verschillen en verschillen in kennis binnen een groep. Er is enig bewijs dat een stappenplan of leerplan docenten kan helpen differentiëren. En relatief zwakkere studenten zijn gebaat bij een korte, krachtige instructie.

Het mbo heeft een heterogene studentenpopulatie. Zo verschillen studenten in de mate van (voor)kennis waarover ze beschikken (zie bijvoorbeeld de vraag van de Kennisrotonde over kenmerken van mbo-studenten) en in de manier en mate waarin ze zich nieuwe kennis en vaardigheden eigen kunnen maken. Dit laatste wordt ook wel de ‘cognitieve capaciteit’ van studenten genoemd. Differentiatie is de meest voorkomende manier om rekening te houden met deze verschillen.

Algemene criteria om succesvol te differentiëren

Differentiëren door groepen in de klas te maken op basis van het cognitieve niveau en/of de leerprestaties van studenten kan positieve effecten hebben op hun academisch functioneren. Cruciaal is dat docenten daarbij ook hun didactisch handelen differentiëren.

Om goed te differentiëren is het belangrijk dit toe te passen in een (cyclisch) onderwijsproces waarbij alle onderdelen goed op elkaar aansluiten. Eerst moeten de verschillen tussen studenten in de beginsituatie (in voorkennis, leercapaciteiten, en leerbehoeften) in kaart worden gebracht. Vervolgens wordt de klas ingedeeld in (kleine) niveaugroepen en moet de didactiek, zoals de instructie, op deze niveaugroepen worden aangepast. In het basisonderwijs en voortgezet onderwijs is bijvoorbeeld het ‘basismodel voor directe instructie’ succesvol. Tot slot is het van belang om de stappen die zijn genomen te monitoren om eventueel bij te kunnen sturen.

Differentiëren binnen het mbo

Ondanks dat er slechts beperkt onderzoek gedaan is in het mbo, zijn er een paar recente studies die aanknopingspunten bieden om succesvol te differentiëren.

In een onderzoek bij een aantal Techniek vakcolleges (vmbo-mbo) is een stappenplan ontwikkeld. In dit stappenplan zijn de leerdoelen afgebakend en de beginsituatie van studenten vastgesteld. Op basis daarvan worden studenten in niveaugroepen ingedeeld en de onderwijsactiviteiten en ondersteuning per groep vastgesteld. De laatste stap is het behalen van de leerdoelen te monitoren. Het stappenplan en instrumentarium hebben onder andere gezorgd voor meer inzicht bij docenten in leerdoelen en in leerprocessen van studenten. Ook gaf het  meer rust en differentiatie in de lessen.

Leren door praktijkervaringen

Binnen de opleiding Maatschappelijke zorg bij twee mbo instellingen werden groepsgesprekken met docenten gehouden. Er werd onder andere gevraagd naar de cognitieve capaciteiten en kenmerken van niveau 3 en 4 studenten en hoe ze hiermee in hun lessen rekening houden. Volgens docenten konden studenten op niveau 4, in vergelijking met niveau 3, op een meer abstract niveau nadenken, lesstof beter toepassen in verschillende contexten en beter reflecteren. Niveau 4 studenten hebben tevens een langere spanningsboog en zijn vaker op zoek naar verdieping van de lesstof. Er is bij niveau 4 studenten volgens docenten (daarom) meer ruimte om verdieping aan te brengen en complexere thema’s te behandelen. Daarnaast is het vooral bij niveau 3 belangrijk om korte en krachtige instructie te geven en de lessen moeten voor hen niet te theoretisch zijn. Bovendien is het beter deze studenten meer te laten leren door middel van persoonlijke (praktijk)ervaringen. Ook hebben studenten op niveaus 3 meer structuur en bevestiging nodig.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne van Goethem (ECBO) en Ingrid Christoffels (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
MBO

Vraagsteller
mbo-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag