Welke didactische strategieën dragen bij aan het leren begrijpen van concepten in de bètavakken?

 VO

Didactische strategieën waarbij de docent het schoolvak verbindt met de buitenwereld verhogen het begrip van concepten in de bètavakken het meest. Ook van samenwerken in groepjes leren leerlingen veel. Er zijn echter grote individuele verschillen tussen leerlingen. Het leren begrijpen van natuurwetenschappelijke concepten verloopt zeer uiteenlopend, zeker als leerlingen al een eigen – (deels) onjuist – begrip van een onderwerp hebben. Om hun eigen ideeën bij te stellen, moeten ze een cognitief conflict ervaren; echt zien dat het anders zit.

De ene didactische strategie is effectiever dan de andere. De contextstrategie levert de grootste bijdrage aan de prestaties van leerlingen op conceptuele toetsen bij de bètavakken. Het gaat dan om strategieën waarbij de docent de leerstof verbindt met de wereld buiten de school, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij de voorkennis en interesses van leerlingen of het organiseren van excursies. Ook een groot effect heeft samenwerkend leren. De docent laat de leerlingen samen in groepjes werken aan opdrachten.

Een middelmatig effect hebben strategieën waarbij de docent leerlingen vragen stelt over de leerstof, waarbij de leerlingen zelf antwoorden zoeken op onderzoeksvragen en als de leerlingen praktisch aan de slag gaan. Hetzelfde effect sorteren strategieën waarbij de docent de hoeveelheid toetsen, het doel van toetsen en het toetsniveau afstemt op het leren van leerlingen. Het inzetten van animaties en video’s en het aanbieden van verrijkingsstof hebben een klein effect.

Het leren van individuele leerlingen

Deze gemiddelden van grote groepen leerlingen zijn niet zo maar te ‘vertalen’ naar het leren van individuele leerlingen. Het leren begrijpen van nieuwe bètaconcepten verloopt voor elke leerling anders. Leerlingen hebben namelijk al eigen ideeën en opvattingen over natuurwetenschappelijke concepten, ideeën die vaak afwijken van de te leren concepten. Leerlingen blijken hun eigen concepten ook moeilijk los te laten. Als ze dat wel doen, dan is dat soms maar gedeeltelijk of tijdelijk.

Cognitieve conflicten

Daarom zijn er didactische strategieën ontwikkeld die rekening houden met de weerbarstigheid van deze eigen ideeën en opvattingen bij leerlingen. Een beproefde aanpak om leerlingen te helpen natuurwetenschappelijke concepten te leren begrijpen, is te zorgen voor cognitieve conflicten. Een cognitief conflict is een situatie waarin leerlingen erachter komen dat hun eigen ideeën tekortschieten om een bepaald verschijnsel te verklaren. Een voorbeeld uit de scheikunde is het verbranden van staalwol op een balans. Daarbij neemt de gemeten massa zichtbaar toe, terwijl veel leerlingen vooraf het idee hebben dat bij verbranding juist materie ‘verdwijnt’.

Herkenbare voorbeelden

Als leerlingen een cognitief conflict ervaren, lukt het vaker en beter om ze een nieuw concept aan te leren. Het geeft echter geen garanties; voor leerlingen moet het natuurwetenschappelijke concept begrijpelijk, aannemelijk en bruikbaar zijn. Analogieën en herkenbare voorbeelden kunnen daarbij helpen. Bijvoorbeeld als leerlingen verbanden zien met voor hen bekende concepten en met ervaringen die zij hebben opgedaan bij practica of in het dagelijks leven. De leerlingen moeten mogelijkheden zien om het concept toe te passen. De proef met het verbranden van staalwol bijvoorbeeld kan de docent gebruiken om voor leerlingen zowel begrijpelijk als aannemelijk te maken, dat er (onzichtbare) gassen zijn die bij de verbranding een rol spelen en die bovendien – net als vaste stoffen en vloeistoffen – massa hebben. Vervolgens kan de docent aansprekende voorbeelden laten zien om leerlingen de toepasbaarheid van het geleerde in andere gevallen te laten ervaren.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Rutger van de Sande (antwoordspecialist) en Christa Teurlings (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - schoolleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag