Wat maakt een examentraining in de exacte vakken in het voortgezet onderwijs effectief?

 VO | Toetsen & feedback | Vakken

Een goede examentraining sluit aan op de lesstof en is afgestemd op de vorderingen van de leerlingen. Leraren moeten hiervoor de inhoudelijke structuur van testen en examens (her-) kennen en de vereiste prestatieniveaus moeten helder zijn. Op basis van prestaties van leerlingen op eerdere (formatieve) toetsen, kan de leraar verbanden leggen met de beschikbare leerstof en aangepaste instructies en oefeningen geven. Hierdoor ontstaat een positieve ‘teaching-to-the-test’.

Hoe kunnen docenten hun leerlingen helpen goed te presteren op toetsen en examens? De verwachting is dat leerlingen betere prestaties halen op de toets of het examen als de getoetste stof ook daadwerkelijk is onderwezen (er is dan sprake van ‘alignment’, aansluiting). Maar hoe belangrijk is dit voor het verbeteren van de leerprestaties?

Docenten kunnen op twee manieren de voor het examen benodigde leerstof aanbieden. De eerste manier is proactief: leertaken en toetsen worden afgeleid uit nationale standaarden, onderwijsdoelen, leerstofonderdelen, lesmethoden, lesplannen et cetera, waarmee docenten hun onderwijs inrichten. Op deze deductieve wijze worden het curriculum, het onderwijs en de toetsen ontwikkeld, zodat er tussen al deze onderdelen ‘alignment’ ontstaat.

De tweede manier is reactief. Leerlingen worden voorbereid op een toets door uit te gaan van de beoogde toets. Vanuit deze toets leiden docenten af welke leerstofonderdelen zij moeten onderwijzen. Een negatief effect van deze manier van leren is dat de toetsprestaties niets zeggen over de feitelijke beheersing van de leerstof. Leerlingen presteren dan wel goed op een toets, maar dat betekent niet dat ze de leerstof ook beheersen.

Toetstrainingen

Hoewel toetstrainingen niet altijd wenselijk zijn, kunnen ze wel positief uitwerken. Daarvoor moeten leraren inzicht hebben in de basisstructuur en onderliggende dimensies van toetsen en examens, in samenhang met de leerstof van de leerlingen. Wanneer leraren vervolgens ook inzicht hebben in de prestaties van leerlingen (bijvoorbeeld door middel van formatieve toetsen of assessments), kunnen zij afleiden welke leerstofinhouden uit de beoogde toetsen of examens voor leerlingen nog moeilijk zijn. Daarmee kunnen zij de vooruitgang van leerlingen in kaart brengen en daar hun instructie op aanpassen. Er wordt beter opbrengstgericht gewerkt, niet alleen vlak vóór de toetsing, maar gedurende het gehele leertraject. Dit kan pas als er geschikte toetsen of examens zijn, waarvan de structuur en de vereiste prestatieniveaus helder zijn.

Persoonlijke aandacht

Docenten zèlf geven aan dat examens oefenen en complete examens maken, tijdens het schoolexamen het meest effectief is.
Leerlingen vinden een examentraining effectief wanneer zij overzicht krijgen van de stof en ervaring opdoen in het maken van examensommen. Ook vinden ze het prettig als ze de stof beter leren begrijpen en ze voor het centraal examen een beter cijfer halen dan voor het schoolexamen. Naast deze cognitieve effecten waarderen leerlingen de persoonlijke aandacht van de docent tijdens de examentraining het meest.

Een aantal adviezen voor docenten:

  • geef een overzicht van de stof
  • besteed aandacht aan de structuur van de stof
  • werk voor het eindexamen in kleinere groepjes om daarmee meer persoonlijke aandacht te geven en individuele vragen te beantwoorden
  • oefen veel examensommen met de klas zodat leerlingen ervaringen kunnen opdoen
  • bespreek de opgaven aan de hand van het correctiemodel.

Doelen stellen

In het algemeen is het belangrijk om leerlingen te leren hoe ze het beste kunnen leren. Daarnaast is het van belang te bepalen welke doelen leerlingen zichzelf het best kunnen stellen. Er is namelijk een verband tussen de doelen die de leerling zichzelf stelt, de leerstrategieën die hij of zij hanteert en de prestaties op het eindexamen. Wanneer leerlingen beheersingsdoelen nastreven is de kans het grootst dat dit leidt tot diepere verwerking van de leerstof en tot een groter doorzettingsvermogen. Wanneer ze zichzelf prestatiedoelen stellen, ofwel beter willen presteren dan anderen, is de kans het grootst dat ze de leerstof slechts oppervlakkig leren. Wanneer ze zich prestatie-ontwijkende doelen stellen, zal dit meer leiden tot oppervlakkig en ongestructureerd leren, en minder tot diepere verwerking van de leerstof en lagere examenprestaties.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

De volgende websites bieden aanvullende informatie:

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan kennismakelaars Raisa Huijsmans en Christa Teurlings.

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

In hoeverre draagt een intensieve toetsweek bij aan examensucces in het vmbo?
 VO | Toetsen & feedback
Een intensieve toetsweek in het vmbo, waarbij leerlingen meerdere toetsen op een dag moeten maken, draagt niet zonder meer bij aan betere examenresultaten. Onderzoek naar het effect van de intensieve toetsweek in het vmbo is niet voorhanden, maar in andere sectoren is gezien dat leerlingen laat beginnen met voorbereiden, waardoor ze vlak voor de toetsweek keuzes maken welke examenstof ze gaan leren. Het herhaald, cumulatief toetsen van de examenstof (waar een toetsweek onderdeel van zou kunnen zijn) kan wel helpen voor leerlingen om zich beter voor te bereiden op het examen. Door het herhaald toetsen slaan de leerlingen de stof beter op in hun geheugen.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag