Welke invloed heeft een door de schoolleiding ontworpen kijkwijzer op het handelen van leraren?

 VO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering

Observatie van lessen aan de hand van kijkwijzers kan waardevolle input leveren voor evaluatiegesprekken met leraren. Het is echter niet vanzelfsprekend dat zij daardoor anders gaan handelen. Leraren professionaliseren als zij zich veilig voelen, zich kunnen vinden in de leervraag en invloed hebben op het proces. Over effecten van zelfgemaakte kijkwijzers zijn geen gegevens bekend.

Om leraren te stimuleren anders te handelen, moeten professionaliseringsactiviteiten aansluiten bij hun leervragen. Het is van belang dat leraren zeggenschap hebben over de vorm, de inhoud en het voor- en na-traject. Daarnaast is het belangrijk dat bij professionalisering deskundige coaches betrokken zijn, zowel op vakinhoudelijk als op vakdidactisch vlak. Dit alles geldt dus ook voor het inzetten van kijkwijzers.

Videofeedback

Kijkwijzers worden veel gebruikt als observatie-instrument in professionaliseringstrajecten. Het kan gaan om het direct observeren van lessen of het achteraf bekijken van video-opnamen. Videofeedback heeft als voordeel dat de leraar naar zichzelf kan kijken en zijn overwegingen bij bepaald gedrag kan uitleggen. Om echt wat te kunnen zeggen over de kwaliteit van de lessen, vinden meerdere lesobservaties plaats met steeds weer dezelfde kijkwijzer. De observanten ‘scoren’ vervolgens het gedrag van de leraar. Zo wordt zichtbaar welk gedrag de leraar al beheerst, en welk gedrag onvoldoende of niet.

Om de leraar gemotiveerd te houden, mag de focus niet eenzijdig liggen op het nog aan te leren gedrag. Sowieso is het van belang dat er niet alleen aandacht is voor het gedrag, maar ook voor het waarom van dat gedrag en voor het ontwerp dat ten grondslag ligt aan de les.

Lesson Study

Voor het ontwerpen van lessen, en van verbeterde lessen op basis van kijkwijzerobservaties, is Lesson Study een veel gebruikte methode. Het is een vorm van professionalisering waarin het samen ontwerpen van lessen en het observeren van de uitvoering van lessen hand in hand gaan. In deze opzet ontwikkelen leraren samen lessen en onderzoeken ze het effect van het ontwerp. Daarin volgen ze de cyclus van ontwerp via uitvoering en observatie naar evaluatie, reflectie en herontwerp. De verwachtingen over de leerprocessen die volgen uit het lesontwerp, bepalen de inhoud van het kijkkader voor de observanten. Observatiedata over leerprocessen van leerlingen vormen zo de belangrijkste input voor het evalueren van de samen ontworpen lessen. Een coach begeleidt het proces.

Inmiddels wordt Lesson Study in Nederland breed toegepast, ook in lerarenopleidingen. Onderzoek naar effecten van deze methode op professionalisering van leraren is overwegend kleinschalig, situatie-specifiek en kwalitatief. Maar ze laten wel positieve resultaten zien, vooral wat betreft de ontwikkeling van vakdidactische expertise.

Over de effecten van door onderwijsprofessionals gemaakte kijkwijzers is geen onderzoek gevonden. Resultaten van specifieke kijkwijzers die in onderzoek ontwikkeld en gevalideerd zijn, geven een wisselend beeld. Soms hebben lesobservaties met kijkwijzers veel effect op docentgedrag, soms niet.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

SLO en CPS bieden tools aan om zelf kijkwijzers samen te stellen. Zie:

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Hanna Westbroek (antwoordspecialist) en Gerda Geerdink (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - afdelingsleider

Gerelateerde vragen:

Hoe kan feedback docenten motiveren om te professionaliseren?
 PO | VO | HO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering
Effectieve vormen van feedback zijn doelgericht, concreet en positief geformuleerd. Docenten moeten zich veilig voelen en zien dat de feedback aansluit op hun eigen leervragen en ontwikkelpunten. Verder moet feedback betrouwbaar en overtuigend zijn. Als aan deze voorwaarden is voldaan, kan feedback docenten motiveren tot verdere professionele ontwikkeling.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag