Draagt een verlengde schooldag bij aan de ontwikkeling van leerlingen?

 PO | VO | Gelijke kansen

Onderwijstijdverlenging via verlengde schooldagen heeft een neutraal tot zwak positief effect op de leerprestaties (taal en rekenen) van basisschoolleerlingen. Vooral leerlingen op achterstandsscholen lijken te profiteren van deelname. Wat het optimaal aantal uren is voor de verlenging, is niet bekend. Meer uren leiden tot betere prestaties, maar waar het omslagpunt ligt, is onduidelijk. Programma’s gericht op niet-cognitieve ontwikkeling van leerlingen dragen positief bij aan het zelfbeeld van leerlingen en zorgen voor minder probleemgedrag. Daarnaast hebben leerlingen een betere band met school, minder drugsgebruik en positievere interacties met anderen.

Een deel van de scholen in Nederland geeft meer dan de verplichte uren onderwijs, bijvoorbeeld via een verlengde schooldag. Dat is in de regel bedoeld om leerlingen met onderwijsachterstanden via een aanvullend programma buiten de reguliere onderwijstijd (een deel van) hun achterstand te laten inlopen.

Diverse scholen bieden op verschillende manieren een verlengde schooldag aan. Bijvoorbeeld voor of na de reguliere schooltijden aan een selecte groep leerlingen of in de reguliere schooltijd aan alle leerlingen. Verder richt de verlengde schooldag zich deels op basisvakken als taal en rekenen en deels met een aanvullend programma op andere onderwerpen.

Effecten van de verlengde schooldag op leerprestaties

In Nederland is er nog geen stevige onderbouwing van de effecten van verlengde onderwijstijd. Onderzoek in het buitenland laat zien dat er zwak positieve tot neutrale effecten van een verlengde schooldag zijn op leerprestaties (taal en rekenen). De relatie lijkt het sterkst op scholen met veel leerlingen uit gezinnen met een lage sociaal-economische status (SES). Verder is er een positief verband tussen het aantal uren uitbreiding per week op leerprestaties. Maar steeds meer uren leiden niet tot evenredig steeds betere prestaties (plafondeffect). Het beschikbare onderzoek maakt niet duidelijk welk aantal uren uitbreiding onderwijstijd per dag of week het meest effectief is.

Invloed van de verlengde schooldag op niet-cognitieve ontwikkeling

Verlengde schooldagen worden niet altijd ingevuld met zaakvakken als taal of rekenen. Er is vaak ook aandacht voor andere vaardigheden en ontwikkelingsaspecten van leerlingen. Denk daarbij aan culturele vorming, burgerschapscompetenties, werken aan zelfvertrouwen en dergelijke. Als de extra onderwijstijd aan deze verrijkende activiteiten wordt besteed binnen de reguliere lessen, komt meer tijd vrij voor lees-, taal- en rekenontwikkeling. Maar er kunnen ook directe effecten op de niet-cognitieve ontwikkeling van leerlingen optreden wanneer ze deelnemen aan een verlengde schooldag-programma.

Onderzoek in de VS toont aan dat programma’s die zich richten op persoonlijke en sociale ontwikkeling van leerlingen effect hebben. Deelname aan deze programma’s draagt bij aan een positief zelfbeeld, een betere band met school, minder probleemgedrag, minder drugsgebruik en positievere interacties met anderen (samenwerking, kunnen uitdrukken van gevoelens, assertiviteit). Met name programma’s die voldoen aan de vier SAFE-criteria blijken grotere positieve effecten te hebben (Sequenced: opeenvolgende stappen in ontwikkeling; Active: actieve vormen van leren in de praktijk; Focus: voldoende tijd en aandacht; Explicit: heldere en specifieke leerdoelen).

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, VO

Vraagsteller
gemeente - beleidsmedewerker of afdelingshoofd

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag