Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?

 VO | Motivatie | Ook interessant

Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.

Een goede relatie tussen docenten en leerlingen levert voor docenten een prettiger werkklimaat op en meer werktevredenheid. Bij leerlingen versterkt het een gevoel van veiligheid, en groeien de betrokkenheid en de motivatie. Ze besteden meer tijd aan het leren, wat een positieve invloed heeft op de leeropbrengsten. Het verband tussen een goede pedagogische relatie en de motivatie van leerlingen kan ook andersom werken. Wanneer leerlingen gemotiveerd zijn, versterkt dat hun relatie met de docent. Deze wederzijdse beïnvloeding kan zowel betrekking hebben op de relatie tussen docent en één leerling als met een hele klas.

Pedagogische relatie luistert nauw

Een goede verstandhouding met leerlingen valt of staat niet alleen met de vakkennis en vakdidactiek, maar ook met met de pedagogische kwaliteit van de docent. Wanneer hij precies en alert het gedrag van een leerling waarneemt, dit gedrag op juiste wijze interpreteert en er vervolgens op een juiste manier op reageert, zullen leerlingen zich begrepen voelen. Er is echter niet één manier van handelen die in alle situaties, op alle momenten en bij alle leerlingen leidt tot een goede relatie en gewenste effecten. Het hangt van de context af, van het moment en van de leerlingen of een bepaalde manier van pedagogisch handelen tot de beoogde effecten leidt. Het vermogen om in verschillende contexten goede keuzes te maken die bijdragen aan het leren van leerlingen is een essentiële kwaliteit van docenten. De pedagogische relatie luistert dus nauw en docenten moeten deze bekwaamheid ontwikkelen en onderhouden.

Om die pedagogische relatie met leerlingen te verbeteren, kunnen docenten gebruik maken van begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje. Bij de opleiding van docenten gebeurt dat al steeds vaker. Docenten kunnen de opnames van hun gedrag in de klas zelf analyseren en bespreken met anderen. Door synchroon coachen, ofwel coachen met een oortje krijgen docenten (in opleiding) korte instructies die ze meteen kunnen toepassen. Het meeste effect is te verwachten bij klassenmanagement, didactiek en de omgang met leerlingen. Cruciaal is dat docenten zich bewust zijn van het belang van een reflectieve houding en het aanpassen van het eigen gedrag.

Ook het zogenoemde repertory interview is een mogelijkheid om het reflecteren op het eigen handelen te leren. Het nodigt docenten uit om op een systematisch wijze na te denken over de pedagogische waarden die ten grondslag liggen aan hun interacties met de leerlingen; waarden die van invloed zijn op hun oordeel en keuzes. Op basis van een opname van een interactiemoment in de klas (ook wel een ‘bumpy moment’ genoemd), worden achteraf handelingsalternatieven besproken. De methode helpt de docent zich te verdiepen in zijn keuzes bij het lesgeven. Leraren onderzoeken zo met elkaar welke afwegingen er spelen in leraar-leerling interacties en welke waarden daarbij komen kijken. Of die reflectie daadwerkelijk bijdraagt aan het versterken van de pedagogische relatie is echter niet onderzocht. Hetzelfde geldt voor het werken met de Roos van Leary, waarin patronen van gedragsbeïnvloeding tussen docent en leerlingen te herkennen zijn.

Een andere manier voor leraren om beter te kunnen reflecteren op hun relatie met leerlingen is het Leerkracht Relatie Interview. Dat interview wordt ingezet bij diagnostiek en consultatieve leerlingbegeleiding gericht op verbetering van problematische onderwijsleersituaties met jonge kinderen. De docent vertelt zijn verhaal over klassensituaties en emoties betreffende een specifieke leerling. Uit dit interview komt een relatieprofiel naar voren, waarin het verhaal van de docent is weergegeven in eigen sterke punten en ontwikkelpunten. Dit profiel is het startpunt voor een diepere reflectie over de relatie tussen docent en leerling. Het is aannemelijk dat een dergelijke interviewtechniek ook te gebruiken is bij begeleide reflectie door docenten op hun pedagogische relaties met wat oudere leerlingen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg en Christa Teurlings (kennismakelaars Kennisrotonde). Hiertoe hebben zij Judith Holland – Van Bruggen (Windesheim en promovenda bij de EUR) en Carlos van Kan (HAN) geconsulteerd.

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag