Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?

shutterstock_174539279

In het onderwijs kan worden samengewerkt binnen een professionele leergemeenschap. Deze kan het meest effectief bijdragen aan de verbetering van leerlingprestaties, wanneer de leden gericht toewerken naar vooraf concreet geformuleerde doelen en bereid zijn van elkaar te leren. Voor dit collectieve leerproces dienen de deelnemers intensief samen te werken aan onderwijsinhoudelijke producten. Met name de impliciete kennis van de deelnemers expliciteren, draagt bij aan het gezamenlijke leerproces. Wederzijds vertrouwen en openheid zijn hierbij een voorwaarde.

Een professionele leergemeenschap is een groep mensen die deel uitmaakt van dezelfde mini-cultuur, zoals het onderwijs. Deze mensen zijn bekend met elkaars werkgebied en streven naar gemeenschappelijke en gedeelde leer- en/of werkuitkomsten, vooral gericht op het leren van de leerlingen.

Het concept professionele leergemeenschap is nauw gerelateerd aan het concept lerende organisatie. Het management (van een school) heeft de taak om zo goed mogelijk gebruik te maken van de kennis van degenen die er werken. Doel is dat de organisatie als geheel ‘leert’ en zo de capaciteit opbouwt om tot duurzame onderwijsverbetering te komen die het leren van de leerlingen bevordert. De beste manier om het leren van een organisatie als geheel te bevorderen, is door te focussen op manieren om kennis te delen en te bediscussiëren.

Kennis delen

In een professionele leergemeenschap leren leraren en de schoolleiding continu, delen hun kennis en handelen op basis van die kennis (Stoll et.al., 2006). Expliciet leren van elkaar, met als doel een collectieve, expliciet gedefinieerde opbrengst te genereren, maakt een professionele leergemeenschap het meest krachtig (Hildreth et.al., 2000; Brown & Duguid, 1996).

Op basis van literatuuronderzoek onderscheiden Stoll et.al. (2006) vijf karakteristieken van professionele leergemeenschappen, die bovendien met elkaar vervlochten lijken te zijn:

  1. Gedeelde waarden en visie, met name constante focus op het leren van alle leerlingen.
  2. Collectieve verantwoordelijkheid voor het leren van de leerlingen.
  3. Reflective professional inquiry. Dit omvat: gesprekken over serieuze onderwerpen die het onderwijs betreffen; de kwaliteit van het gegeven onderwijs frequent analyseren door middel van klassenobservaties; casussen bespreken en het curriculum gezamenlijk plannen en ontwikkelen; nieuwe kennis zoeken; onbewuste kennis expliciteren door interactie met elkaar; nieuwe ideeën en informatie toepassen voor de behoeften van de leerlingen.
  4. Samenwerking
  5. Zowel het individuele leren als het leren als groep wordt bevorderd.

Naast deze vijf kenmerken onderscheiden Stoll et.al (2006) op basis van hun eigen onderzoek nog de volgende kenmerken:

  1. Wederzijds vertrouwen, respect en ondersteuning.
  2. De professionele gemeenschap is schoolbreed.
  3. Openheid: de leden zijn bereid om buiten de eigen schoolpraktijk te zoeken naar bronnen en ideeën om van te leren.

Richtlijnen

Om het functioneren van een professionele leergemeenschap te beoordelen en te optimaliseren kunnen de volgende richtlijnen gehanteerd worden:

  1. Formuleren doelstellingen
    Het doel van de professionele leergemeenschap is geoperationaliseerd in concrete opbrengsten.
  2. Organiseren van het collectieve leerproces
  • Er is gezorgd voor intensieve interactie tussen de leden;
  • De bijeenkomsten hebben betrekking op een inhoudelijk onderwerp;
  • Door middel van interactie wordt de impliciete kennis waarover de deelnemers beschikken, geëxpliciteerd;
  • De onderwijspraktijk wordt gedeprivatiseerd – ontwikkelt zich van een solitaire activiteit van de leerkracht naar een collectieve inspanning en verantwoordelijkheid van een team.
  • De deelnemers werken samen aan producten.

Meer weten?

Lees ook het volledige rapport geformuleerd als antwoord op de vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Onderwijssector

Sectoroverstijgend

Vraagsteller

Beleidsmedewerker stichting voor primair onderwijs & academische basisscholen

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Thoni Houtveen.