Welke aspecten van begrijpend leesinstructie verhogen leesprestaties in groep 5-8?

 PO | Taal | Vakken
vader helpt dochter met huiswerk

Het doel van begrijpend leesonderwijs is dat leerlingen leren hoe ze teksten kunnen verwerken en begrijpen. Leesonderwijs dat aandacht besteedt aan de tekst én aan leesstrategieën lijkt het meest succesvol. Ingrediënten voor effectief leesonderwijs zijn: gebruik van grafische of tekstschema’s, stellen en beantwoorden van tekstvragen, aandacht voor tekststructuur en samenvatten van de tekst. Een lesmodel waarin strategie-instructie geleidelijk overgaat van docentregulering naar leerlingregulering is hierbij bewezen effectief.

Om begrijpend lezen te onderwijzen zijn er veel manieren. Drie daarvan zijn:

  1. Strategisch leesonderwijs, waarbij aandacht wordt besteed aan het aanleren en gebruiken van leesstrategieën.
  2. Inhoudsgericht leesonderwijs, met veel aandacht voor het maken van een mentale representatie van een tekst. Daarmee wordt bedoeld de integratie van informatie uit de tekst in al aanwezige kennis.
  3. Leesonderwijs waarin het gesprek en de discussie centraal staat. Discussie wordt gezien als middel om begrijpend en kritisch lezen te bevorderen

Strategisch leesonderwijs en inhoudsgericht leesonderwijs hebben meestal positieve effecten. Leesonderwijs waarin het gesprek en de discussie centraal staat, heeft voor een deel een positief effect. Dus, leesonderwijs dat aandacht besteedt aan de tekst én aan leesstrategieën lijkt het meest succesvol.

Effectieve invulling van het leesonderwijs

Er zijn verschillende, effectieve manieren om leesstrategie-onderwijs en/of inhoudsgericht onderwijs in te vullen:

Maak gebruik van grafische of tekstschema’s. Denk aan mindmaps om het tekstbegrip te ondersteunen. Grafische en tekstschema’s geven leerlingen de mogelijkheid om de tekst te visualiseren of ideeën uit de tekst weer te geven, of om de relatie tussen karakters, situaties en gebeurtenissen te laten zien.
Tekstvragen beantwoorden. Leerlingen beantwoorden vragen over de tekst gesteld door de leraar en krijgen meteen feedback.
Tekstvragen stellen. Leerlingen stellen zichzelf vragen over de tekst, die met behulp van de tekst kunnen worden beantwoord. Zo worden zij ervan bewust of ze begrijpen wat ze lezen.
Aandacht voor tekststructuur. Leerlingen leren de tekststructuur te gebruiken om de inhoud van de tekst te herhalen of  te begrijpen. Kennis van tekststructuren helpt om de hoofd- en bijzaken in teksten te onderscheiden.
Samenvatten van de tekst. Leerlingen benoemen de hoofdzaken in de tekst, comprimeren de inhoud en geven deze in eigen woorden weer. Instructie in samenvatten kan hierbij helpen.

Hoe geef je instructie vorm?

Voor de instructie bij begrijpend leesonderwijs zijn de volgende componenten van belang: aandacht voor de inhoudelijke en de tekstcomponent, het gebruik van een beperkt aantal leesstrategieën en interactie over een tekst tussen leerkracht en leerlingen en/of leerlingen onderling. Deze componenten passen bij een lesmodel waarin strategie-instructie geleidelijk overgaat van docentregulering naar leerlingregulering. Dit lesmodel lijkt effectief. Het bestaat uit vier stappen.

  1. Op basis van de verwachte leerprestaties formuleert de leerkracht doelen voor de leerlingen. De te leren strategieën doet hij voor (modeling).
  2. Geleide instructie. De leerkracht stelt vragen of gebruikt prompts om strategiegebruik en tekstbegrip te bevorderen.
  3. Samen leren. Leerlingen voeren in groepen samen een leestaak uit.
  4. Onafhankelijk leren. Leerlingen passen de leesstrategieën in een taak zelfstandig toe.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Begrijpend lezen: meer dan strategieën (artikel uit Didactief)

Ander antwoord over leesstrategieën bij de Kennisrotonde:

Is het waar dat modeling en leesstrategie-onderwijs de leesprestaties in de basisschoolleeftijd verhogen? (pdf)

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - IB'er

Gerelateerde vragen:

Is het waar dat modeling en leesstrategie-onderwijs de leesprestaties in de basisschoolleeftijd verhogen?
 PO | Taal | Vakken
Bij begrijpend lezen is er veel aandacht voor leesstrategieën. Leesstrategieën aanleren heeft vaak positieve effecten op het tekstbegrip van leerlingen in de basisschoolleeftijd. Maar deze positieve effecten zijn in de meeste gevallen aangetoond met methode gebonden toetsen en niet altijd aantoonbaar bij gestandaardiseerde toetsen. Om leesstrategieën aan te leren wordt vaak ‘modeling’ ingezet. Bij 'modeling' doet de leraar de taak of leesstrategie voor als onderdeel van de leesdidactiek. Onderzoek in het voortgezet onderwijs laat zien dat deze aanpak een positieve invloed heeft op het tekstbegrip van leerlingen. 
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag