Wat zijn effectieve activiteiten in groep 1 en 2 voor de ontwikkeling van schrijfmotoriek vanaf groep 3?

 PO | (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Vakken

Er bestaan diverse ideeën over hoe leerkrachten leerlingen in groep 1 en 2 kunnen voorbereiden op schrijfonderwijs vanaf groep 3. Er is echter geen gedegen onderzoek naar de effectiviteit van programma’s die zich daarop richten. Opmerkelijk, omdat de ontwikkeling van de fijne motoriek bij kleuters van belang is voor het met de hand kunnen schrijven. En lees- en rekenvaardigheden hangen daar weer mee samen.

Ondanks de opkomst van digitale leermiddelen in de klas is met de hand schrijven een belangrijke vaardigheid voor leerlingen. Bekend is dat schrijven op papier helpt bij het onthouden en herkennen van de letters. Daarnaast draagt het bij aan de ontwikkeling van de fijne motorische vaardigheden. Die zijn positief gerelateerd aan academische vaardigheden, zoals lees- en rekenvaardigheid.

Problemen met aspecten van schrijven, zoals leesbaarheid en schrijfsnelheid, hangen samen met een beperkter beschikbaar werkgeheugen en lagere scores voor lezen en spelling. Wanneer schrijven eenmaal goed geautomatiseerd is, kunnen leerlingen zich focussen op de inhoud van de lesstof die ze moeten noteren of reproduceren, of op de taak die ze moeten uitvoeren.

Schrijfonderwijs

De meeste leerlingen krijgen vanaf groep 3 schrijfonderwijs. Dan zijn ze 6 á 7 jaar. Het is van belang dat leerlingen bij aanvang van groep 3 over voldoende vaardigheden beschikken om baat te hebben bij het aanbod van het schrijfonderwijs. Ze moeten ‘klaar zijn om te gaan schrijven’. Leerkrachten bereiden leerlingen in groep 1 en 2 met diverse activiteiten voor op het schrijfonderwijs. Vooral ontwikkeling van de fijne motoriek en visueel motorische integratie zijn van belang. Verder spelen cognitieve aspecten mee om de instructie te kunnen volgen. Leerlingen moeten begrippen als ’onder’, ‘boven’, ‘tussen’, ‘voor’ en ‘achter’ kennen. De meeste leerlingen raken in de loop van de groep 1 en 2 op dat niveau.

Voorbereiding op het schrijfonderwijs

Er bestaan diverse ideeën over wat voor leerlingen in groep 1 en 2 een goede voorbereiding is op het schrijfonderwijs, bijvoorbeeld motoriekkisten of aandacht voor fijne motoriek in de gymles. Gedegen onderzoek naar effectieve activiteiten voor deze leeftijdsgroep ontbreekt echter. Van de diverse vroeg- en voorschoolse ondersteuningsprogramma’s die gericht zijn op schrijfonderwijs is niet bewezen dat ze effectief zijn. Het tegenovergestelde, dat ze niet-effectief zijn, is overigens evenmin bewezen.

Dat is opmerkelijk omdat onderzoek immers duidelijk de opbrengsten laat zien van goed kunnen schrijven en ook aangeeft wat er nodig is voor ‘klaar zijn om te gaan schrijven’.

Meer weten?

Andere relevante antwoorden van de Kennisrotonde:

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van de Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, (V)SO

Vraagsteller
po-instelling - IB'er

Gerelateerde vragen:

Is het waar dat leren schrijven (handschrift) bijdraagt aan taalvaardigheidsontwikkeling? En hoe zit dat bij typen?
 PO | Taal | Vakken
Met de hand schrijven heeft invloed op de ontwikkeling van taalvaardigheid. De relatie tussen de motorische schrijfbeweging en de visuele vorm van de letters zorgt voor een betere verankering in het geheugen. Dit bevordert de ontwikkeling van letterkennis en leesvaardigheid. Bovendien draagt het bij aan de ontwikkeling van de fijne motorische vaardigheden, die gerelateerd zijn aan verschillende academische vaardigheden. Ook bij het verwerken en onthouden van informatie kan met de hand schrijven een voordeel bieden. Typen van letters en teksten is een minder complex motorisch proces. Maar daardoor blijft er wel meer aandacht over voor bijvoorbeeld de inhoud en opbouw van teksten.
Lees verder
Zijn er verschillen tussen schrijven met de hand en typen voor de ontwikkeling van handschrift en spelling?
 PO | ICT | Taal | Vakken
Door het schrijven met pen en papier leren kinderen beter nieuwe letters te herkennen en ontwikkelen zich motorische vaardigheden en motorprogramma’s in de hersenen. Door te typen worden deze minder goed ontwikkeld. De ontwikkeling van motorische vaardigheden en motorprogramma’s heeft een positieve uitwerking op de schrijfvaardigheid (bijvoorbeeld leesbaarheid), spelling en lezen van kinderen. Deze schoolse vaardigheden worden dus indirect positief beïnvloed door schrijven met de hand. De ontwikkeling van de schrijfvaardigheid begint rond de leeftijd van 5 jaar en is pas voltooid rond het 15de jaar.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag