Zijn kleine klassen met extra sociaal-pedagogische ondersteuning effectief om problematisch gedrag van leerlingen te verminderen?

 PO | Leer- & gedragsproblemen

Over de kansen op succesvolle doorstroom in het basisonderwijs van leerlingen met gedragsproblemen is weinig bekend. Duidelijk is wel dat er in kleinere klassen over het algemeen minder agressief en verstorend probleemgedrag voorkomt, maar niet of dit ook geldt voor leerlingen met speciale ondersteuningsbehoeften. Extra begeleiding in de klas helpt leerlingen met probleemgedrag, als de groepsleerkracht deze aanbiedt. Ondersteunende instructie door een onderwijsassistent is niet raadzaam.

In het speciaal onderwijs zijn de klassen kleiner en is specialistische expertise beschikbaar. Er zijn aanwijzingen dat leerlingen met gedragsproblemen zich daar beter ontwikkelen, vooral op sociaal-emotioneel gebied. Anderzijds lijken de leerprestaties van leerlingen met gedragsproblemen meer gebaat bij deelname aan het regulier onderwijs. Voor stellige conclusies moeten we oppassen; de bevindingen zijn niet eenduidig.

Kleine klassen leiden tot minder probleemgedrag

Leerlingen in kleinere klassen vertonen minder agressief en externaliserend (waar de omgeving last van heeft) probleemgedrag. Dat komt waarschijnlijk omdat leerkrachten in kleine klassen makkelijker orde kunnen houden, waardoor het eenvoudiger is om positief gedrag aan te moedigen.

Kleinere klassen lijken een goede manier om de betrokkenheid van leerlingen te vergroten en daarmee de kans op probleemgedrag te verkleinen. Wanneer leerlingen zich meer betrokken voelen, zullen ze zich positiever opstellen en minder snel lessen verstoren.

Extra begeleiding door leerkrachten is effectief

Een goede manier om leerlingen met probleemgedrag of speciale onderwijsbehoeften in een reguliere klas op te nemen, is het aanbieden van extra ondersteuning. Vooral leerlingen met sociaal-emotionele en gedragsproblemen vragen veel aandacht, vaak meer dan de leerkracht kan geven. Het is echter niet verstandig extra begeleiding te laten geven door onderwijsassistenten. De leerprestaties van deze leerlingen blijkt door hun inzet namelijk nadelig te worden beïnvloed.

Een reden hiervoor is waarschijnlijk dat het niveau waarop onderwijsassistenten in het reguliere onderwijs instructies geven lager is dan het niveau waarop leerkrachten dit doen. Daarnaast vindt intensieve begeleiding door onderwijsassistenten vaak buiten de klas plaats. Daardoor missen leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften klassikale instructie. Het is verstandiger het grootste gedeelte van de ondersteuning van en instructie aan deze leerlingen te laten verzorgen door de leerkrachten zelf.

Effecten van regulier en speciaal onderwijs op prestaties en gedrag

Of leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften beter af zijn in het speciaal of in het regulier onderwijs is niet duidelijk.

Verscheidene onderzoeken wijzen erop dat het volgen van regulier onderwijs een positieve uitwerking heeft op de cognitieve ontwikkeling van leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Deze leerlingen behalen betere prestaties als ze onderwijs volgen op een reguliere school, dan vergelijkbare leerlingen in het speciaal onderwijs. Een verklaring hiervoor is dat in het regulier onderwijs de focus ligt op het leren, terwijl in het speciaal onderwijs relatief veel aandacht uitgaat naar verzorging en gedragsproblemen. Bovendien kunnen leerlingen in het regulier onderwijs zich optrekken aan hun klasgenoten.

Uit andere, veelal longitudinale studies blijkt geen verschil tussen leerlingen met gedragsproblemen in regulier en speciaal onderwijs. Of zelfs dat deze leerlingen in het speciaal onderwijs meer leervorderingen boeken dan vergelijkbare leerlingen in het regulier onderwijs. De sociale acceptatie ligt in het speciaal onderwijs in elk geval hoger dan in het regulier onderwijs.

Effectieve tussenvormen tussen regulier en speciaal onderwijs, zoals speciale klassen binnen een reguliere school, kunnen ook effectief zijn. Expertise uit het speciaal onderwijs versterkt de kwaliteit van de ondersteuning op de reguliere school.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Benjamin Bremer (antwoordspecialist) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - IB'er

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag