Wat is een effectieve methode om pesten tegen te gaan?

 PO | Pesten

Pesten binnen het onderwijs kan worden teruggedrongen; een aantal antipestprogramma’s is effectief gebleken. Effectieve aanpakken combineren interventies op school-, klassikaal en individueel niveau. Antipestprogramma’s richten zich veelal op een breed scala aan doelen; niet alleen het terugdringen van pesten, maar ook het bevorderen van welbevinden, weerbaarheid, het aanleren van sociaal gedrag, et cetera. Welk programma voor een bepaalde school de beste keus is, hangt af van de context en de concrete doelen die de school ermee wil bereiken.

Pesten in het onderwijs is een wijdverbreid probleem met grote consequenties voor leerlingen, nu en in hun latere leven. Preventie van pesten krijgt dan ook steeds meer aandacht. Een groot aantal programma’s is ontwikkeld om scholen te helpen pesten terug te dringen. Daarin zijn verschillende typen programma’s te onderscheiden. Er zijn universele programma’s die gericht zijn op de hele klas of de hele school om de groepsdynamiek achter pesten aan te pakken. En er zijn selectieve programma’s, bedoeld voor specifieke kinderen die gerichte aandacht vragen. Dit kunnen kinderen zijn die pesten of die gepest worden. Maar ook kinderen die zelf niet bij pesten betrokken zijn, maar wel een rol kunnen spelen in het verminderen daarvan.

Andere interventies hebben een bredere focus dan pesten alleen. Dit zijn bijvoorbeeld schoolprogramma’s die sociale vaardigheden of weerbaarheid van leerlingen versterken. Of interventies die zich richten op het bevorderen van een positief schoolklimaat. Om tot een goede keus te komen, is het belangrijk dat het programma past bij de context van de school en de beoogde doelen.

De (bewezen) effectiviteit van antipestprogramma’s

Voor het voorkomen en terugdringen van pesten blijkt vooral een schoolbrede aanpak goede resultaten op te leveren. Zo’n aanpak combineert interventies op school-, klassikaal en individueel niveau. Het accent ligt vaak op het voorkómen van pesten. De interventies zijn effectiever als deze meerdere sociale systemen rond kinderen betrekken, zoals de schoolomgeving, thuisomgeving en leeftijdsgenoten. Individuele interventies en maatregelen lijken niet of minder effectief te zijn, of in sommige gevallen het pesten zelfs te verergeren.

Werkzame bestanddelen in effectieve aanpakken zijn:

  • aandacht voor een goed schoolklimaat
  • toezicht op het schoolplein
  • disciplinerende methoden in de klas en op school
  • training voor leerkrachten over pesten
  • de vorming van teams van leerkrachten, leerlingen en eventueel schoolmaatschappelijk werkers, die samenwerken bij het begeleiden van kinderen die gepest worden en pesten

Er zijn nog weinig specifieke interventies ontwikkeld voor het tegengaan van cyberpesten. Wellicht kan cyberpesten worden geïntegreerd in bestaande interventies.

Goed onderbouwde Nederlandse antipestprogramma’s

In 2017 is de effectiviteit van een tiental programma’s tegen pesten onderzocht. Programma’s die in het primair onderwijs binnen een schooljaar pesten verminderen, zijn PRIMA, KiVa en, voor de jongste kinderen Taakspel. Deze programma’s zijn bedoeld voor de hele klas. Het enige effectieve programma gericht op individuele kinderen is Alles Kidzzz. De programma’s zijn lang niet altijd effectief over de hele breedte, maar alleen op onderdelen. Soms voorkomen ze bijvoorbeeld wel andere gedragsproblemen of verminderen ze conflicten, maar leiden ze niet tot minder pesten.

Een belangrijke bron die scholen kan ondersteunen bij het kiezen van een passende interventie is de NJI-databank Effectieve jeugdinterventies. De programma’s PRIMA, aanpak van pesten voor scholen, Sta sterk, en Plezier op school zijn daarin beoordeeld als goed onderbouwd. KiVa en It’s up to you zijn ‘effectief volgens goede aanwijzingen’. Dit laatste programma kan ook worden ingezet als een eerste stap in het tegengaan van cyberpesten.

Alvorens een antipestprogramma te kiezen is het dus essentieel goed na te gaan welke doelen de school heeft met de inzet van een programma.  En het is belangrijk te onderzoeken van welke programma’s is aangetoond dat ze een bijdrage kunnen leveren aan het bereiken van die doelen.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Edith van Eck (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag