Wat zijn de effecten van homogeen en heterogeen groeperen op de taal- en rekenprestaties op de basisschool?

 PO | Differentiatie | Taal | Vakken

Groeperen op leerprestaties heeft positieve effecten, vergeleken met instructie geven aan de hele klas. Homogeen groeperen heeft gemiddeld positievere effecten dan heterogeen groeperen. De effecten van homogeen groeperen zijn daarbij sterker voor taal dan van voor rekenen. Vooral gemiddelde en beter presterende leerlingen hebben baat bij homogeen groeperen. Voor zwakker presterende leerlingen lijkt heterogeen groeperen effectiever.

In het primair onderwijs is differentiatie een belangrijk thema. Leerkrachten hebben vaak te maken met grote didactische verschillen tussen leerlingen. Soms verschillen kinderen in één klas wel vier jaar in didactische leeftijd. Om met deze verschillen om te gaan, deelt een leerkracht de klas vaak in kleinere groepjes op. Er zijn twee varianten van groeperen. In de eerste variant, homogeen groeperen, worden kinderen met hetzelfde vaardigheidsniveau bij elkaar geplaatst. Zo wordt er bijvoorbeeld een groepje gevormd met leerlingen die nog moeite hebben met de stof en een groepje met kinderen die al verder vooruit zijn. In de tweede variant, heterogeen groeperen, worden leerlingen met verschillende vaardigheidsniveaus bij elkaar geplaatst, bijvoorbeeld hoog- en laagpresterende leerlingen.

Is in groepjes werken effectief?

Groeperen op leerprestaties heeft positieve effecten, vergeleken met het niet groeperen van leerlingen, dus instructie geven aan de hele klas. Door kleinere groepjes te maken kan de leerkracht de instructie, materialen en het tempo beter afstemmen op de individuele behoeftes van de leerlingen. Voor goed presterende leerlingen kan de leerkracht versnellen of hun extra uitdagen. Lager presterende leerlingen kan de leerkracht extra aandacht geven en de stof voor hen herhalen. Daarnaast kan in groepjes werken het samenwerkend leren, het zelfbeeld en de motivatie bevorderen.

Homogeen of heterogeen groeperen?

Homogeen groeperen heeft een iets positiever effect op de prestaties van leerlingen dan heterogeen groeperen. Dit hoeft niet te betekenen dat homogeen groeperen per definitie effectiever is dan heterogeen groeperen. Ten eerste lijken er verschillen te zijn voor taal en rekenen. Homogeen groeperen lijkt vooral effectief voor taal. Voor rekenen lijkt het minder uit te maken of de leerkracht homogeen of heterogeen groepeert.

Voor wie is het effectief?

Laagpresterende kinderen leren gemiddeld genomen minder in homogene dan in heterogene groepjes. Laagpresterende leerlingen hebben in een homogene groep minder kansen om van beter presterende groepsgenootjes te leren. Leerkrachten hebben vaak ook lagere verwachtingen van deze leerlingen en stellen in het algemeen lagere doelen dan voor betere leerlingen. Daarnaast kan werken in homogene groepjes zwakke leerlingen stigmatiseren en zorgen voor minder zelfvertrouwen. Voor zwakke leerlingen lijkt het dus het meest effectief om ze zo zoveel mogelijk bij de hele groep te houden.

Gemiddeld presterende kinderen profiteren juist wel van homogene groepjes. Voor hoogpresterende leerlingen kan zowel homogeen als heterogeen groeperen effectief zijn. Homogeen groeperen kan de verschillen tussen hoog- en laagpresterende leerlingen vergroten: alleen de hoogpresterende leerlingen profiteren ervan.

Materiaal en instructie

Groeperen alleen is echter niet genoeg. Leerkrachten die in alle groepjes met hetzelfde materiaal werken, bereiken minder resultaten dan leerkrachten die het materiaal aanpassen aan het niveau van het groepje. Groeperen is dus nutteloos als het leermateriaal en de instructie niet wordt aangepast aan de behoeftes en vaardigheden van de leerlingen in iedere groep. Het meest veelbelovend lijkt een geïntegreerde aanpak. Daarbij wordt groeperen ingebed in een bredere structuur op school, waarbij regelmatig (digitaal) getoetst wordt en ook aandacht is voor samenwerken en meta-cognitieve leerstrategieën.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sandra Beekhoven (kennismakelaar Kennisrotonde) en Karin Vander Heyden (Sardes).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - IB'er

Gerelateerde vragen:

Is werken met een kleine kring als vorm van intern differentiëren de goede aanpak voor de cognitieve ontwikkeling van alle kinderen in een onderbouwklas?
 PO
Kinderen in een kleine kring plaatsen voor extra en/of op maat aanpak kan tot betere prestaties leiden. Hoogpresteerders profiteren meer van deze aanpak dan laagpresteerders en in veel gevallen is het eerder nadelig voor de laatsten. Voor hun prestaties is het beter om in een heterogene setting te leren, met leerlingen die het beter doen.
Lees verder
Als middelbare scholieren van verschillende niveaus of jaarlagen samenwerken op projectbasis, wat zijn dan de effecten op hun motivatie en leerresultaten?
 VO
Samenwerkend leren kan succesvol zijn. Voorwaarden zijn wederzijdse afhankelijkheid, individuele verantwoordelijkheid en stimulerende interactie. Werken in groepen heeft positieve effecten op leerresultaten en motivatie, mits de niveauverschillen niet te groot zijn. Sterk heterogene groepen bieden wel voordelen voor de zwakkere leerlingen, maar zijn niet motiverend voor de sterkere leerlingen. Bovendien kost coördinatie en afstemming in dergelijke groepen veel tijd. Samenwerking door leerlingen van verschillende jaarlagen is daarom niet zonder meer aan te bevelen. Als ervoor gekozen wordt, is een duidelijke rolverdeling tussen groepsleden raadzaam.
Lees verder
Hoe kun je samenwerkend leren zo inzetten dat het een positief effect heeft op de leerprestaties?
 PO
Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, is een goede interactie tussen groepsleden en een juiste didactische vormgeving essentieel. Leerkrachten moeten leerlingen voorbereiden en ondersteunen om samen te werken. Dat kunnen ze doen door leerlingen te trainen in sociale vaardigheden, de juiste taken te kiezen, leerlingen interactieregels te laten toepassen en individuele feedback te geven over interactie. Training van leerkrachten hierop kan helpen.
Lees verder
Wat kunnen leerkrachten doen om het welbevinden van cognitief zwakkere leerlingen te bevorderen?
 PO | Differentiatie | Gelijke kansen | Leer- & gedragsproblemen
Werken in homogene niveaugroepen kan ten koste gaan van het zelfvertrouwen en welbevinden van leerlingen in lagere niveaugroepen. Leerkrachten bieden deze leerlingen soms minder rijke en motiverende instructie aan. Door de focus te verbreden (niet alleen cognitieve vakken) en ruimte te bieden voor eigen keuzes in een positieve sfeer kan de leerkracht bijdragen aan het welbevinden van leerlingen.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag