Heeft het aantal herkansingsmogelijkheden voor tentamens effect op het studiegedrag en studiesucces van studenten aan lerarenopleidingen?

 LERARENOPLEIDING | VO | HO | Toetsen & feedback

De mogelijkheid van herkansingen voor een tentamen leidt in het hoger onderwijs niet tot betere of slechtere studieresultaten in latere jaren. De prestaties van studenten die via herkansing een vak halen, wijken niet af van studenten die een niet-gehaald vak compenseren. Verder zijn er aanwijzingen dat studenten tamelijk rationale kosten-batenafwegingen maken voor de studietijd die ze investeren in een tentamen. Als ze kunnen herkansen, leidt dat ertoe dat ze minder studietijd investeren. Dit blijkt uit onderzoeken onder economie- en psychologiestudenten en is hoogstwaarschijnlijk ook van toepassing op studenten aan lerarenopleidingen. 

In het Nederlandse hoger onderwijs kunnen studenten tentamens vaak één of meerdere keren herkansen. Dat is omdat een student pas een diploma krijgt als alle studieonderdelen met minimaal een voldoende zijn afgesloten. Meestal is het niet mogelijk om een onvoldoende te compenseren met een voldoende in een ander vak. In het hoger onderwijs bepalen instellingen zelf of en hoe vaak ze herkansingen bieden voor tentamens en examens. Dat leggen ze per opleiding vast in hun Onderwijs- en Examenregeling (OER). Bij de meeste onderwijsinstellingen krijgen studenten per collegejaar een aantal maal de mogelijkheid om voor een vak een tentamen af te leggen. Er geldt dus niet een wettelijk verplicht minimaal aantal kansen per jaar. Wel zijn instellingen verplicht een ‘studeerbare’ opleiding aan te bieden. Dat betekent onder meer dat studenten een redelijke mogelijkheid moeten hebben om achterstanden in te kunnen lopen.

Nadelen van herkansingen

Met regelmaat is er in het hoger onderwijs debat over het nut van het aantal herkansingen. Tegenstanders stellen dat studenten herkansingen niet gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn, zoals ziekte of een slechte dag hebben. Studenten zetten herkansingen strategisch in, bijvoorbeeld door een tentamen met een beperkte inzet te doen en hopelijk in één keer te slagen. Dan is de eerste ronde een soort training om te zien wat er verwacht wordt. Verder leggen herkansingen druk op docenten, want ze zijn arbeidsintensief. Ook lokt het uitstelgedrag uit bij studenten.

Geen effect op studiesucces

Vaak herkansen vergroot de kans dat studenten die de stof onvoldoende beheersen toch slagen voor een tentamen. Dat zou voorkomen kunnen worden door bijvoorbeeld de moeilijkheidsgraad van hertentamens te verhogen of degenen die een hertentamen doen strenger te beoordelen. Maar herkansen lijkt nauwelijks effect te hebben op studiesucces. Zo scoorden economiestudenten die met een herkansing hun eerste jaar hadden gehaald niet beter of slechter op kernvakken in het tweede jaar in vergelijking met studenten die geen herkansingen deden. Ook uit een vergelijking tussen groepen studenten die mochten herkansen en studenten die vakken mochten compenseren blijkt dat. Het aantal keren dat een student mocht herkansen heeft evenmin invloed op hun studiesucces in latere jaren.

Wel enig effect op studiegedrag

Uit een experiment onder studenten kwam naar voren dat studenten die de mogelijkheid van een herkansing hebben minder studietijd investeren in een tentamen dan studenten die het in één keer moeten halen. Vooral studenten die een rationele inslag hebben gingen berekenend te werk. Ook bleek dat als de mogelijkheid van een herkansing afhangt van een minimale score bij de eerste poging, studenten er meer tijd in wilden investeren. Al met al concluderen de onderzoekers dat studenten over het algemeen een tamelijk scherpe kosten-batenafweging lijken te maken, waarbij ze rekening houden met de mogelijkheden voor herkansing.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
LERARENOPLEIDING, VO, HO

Vraagsteller
ho-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag