Hoe kom je tot verticaal alignment in het onderwijs?

Verticaal alignment is geen doel op zich, maar is gericht op beter onderwijs en het leren van kinderen. Om alignment, oftewel verbinding en afstemming te bereiken tussen de verschillende lagen betrokkenen in het onderwijs, is het creëren en onderhouden van eigenaarschap van al die betrokkenen een sleutelfactor. Zo kunnen ze samen werken aan gemeenschappelijk doelen. Daarbij moet er aandacht zijn voor de verschillende rollen van de betrokken mensen en organisaties. En het is nodig een kwaliteitscultuur te creëren waarbinnen men ruimte en vertrouwen voelt om kennis te delen en te innoveren.

Om de onderwijskwaliteit te verbeteren is een zeker mate van verbinding en afstemming nodig, oftewel alignment, tussen de verschillende lagen van het onderwijssysteem. Daarbij moet rekening worden gehouden met gedeelde én verschillende opvattingen van de betrokkenen over onderwijs, en met beleidsruimte en regels. Structuren voor collectieve besluitvorming vormen, deze onderhouden en informatie uitwisselen, zijn noodzakelijke activiteiten om doelen en strategieën te kunnen bepalen. Bovenschoolse  bestuursbureaus kunnen bijvoorbeeld scholen in hun beleid(sbepaling) op verschillende manieren ondersteunen, door kennis over good practices aan te reiken en te helpen bij het leren van de voorbeelden.

Eigenaarschap

Verticaal alignment is de afstemming tussen ‘people strategy and business goals’. Daarbij lijken formele structuren en coördinatieprocessen minder effectief te zijn dan informele factoren zoals aandacht voor het gevoel van eigenaarschap en cultuurverschillen.

Alignment in het primair onderwijs vindt plaats op drie verschillende niveaus: op landelijk beleidsniveau (de overheid, Inspectie van het Onderwijs, PO-raad et cetera), op bestuursniveau (schoolbestuur, schoolleider, ondernemingsraad) en op lesniveau (leraren, de schoolleider, de klas, ouders). Elk van die niveaus is relevant voor het realiseren van goed onderwijs. Alle drie zouden een gevoel van eigenaarschap moeten hebben om onderwijskwaliteit te realiseren en te blijven ontwikkelen.

Wat levert dat op?

Het is belangrijk om door de lagen heen samen te werken aan gemeenschappelijke doelen. Om verticale afstemming te bereiken is het essentieel eigenaarschap te creëren bij de verschillende lagen – het bestuur, en zeker ook de schoolleiding en de leraren. Daarbij moet er aandacht zijn voor de verschillende rollen van de betrokkenen en organisaties. En het is nodig een kwaliteitscultuur te creëren waarbinnen men ruimte en vertrouwen voelt om kennis te delen en te innoveren.

Verticale afstemming betekent niet noodzakelijkerwijs dat alle lagen continu samenwerken. Het kan ook bereikt worden door afstemming tussen twee lagen. Verticaal alignment is verder geen situatie maar een continu proces van leren en verbeteren. Dit betekent dat het voortdurend om inspanning vraagt van betrokkenen. Verticaal alignment kan de volgende (kwaliteits)effecten hebben: ruimte voor iedereen om mee te denken over de vraag wat onderwijskwaliteit is, creatief denken en innovatieve oplossingen, bundeling van krachten door samenwerking, effectieve en duurzame schoolontwikkeling, effectief leiderschap en een lerende organisatie worden, gericht op het leren van leerlingen. Dat laatste staat immers centraal, het verticaal alignment is geen doel op zich. Het gaat erom om op bovenschools, school-, team- en klasniveau integraal en parallel te werken aan eigenaarschap, afstemming en verbetering van onderwijs, en daarmee aan opbrengsten voor leerlingen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen, waaronder de op verzoek van de Kennisrotonde opgestelde literatuurverkenning.

Verschillende organisaties publiceren regelmatig over beleidsvoering in de publieke sector. Zie bijvoorbeeld:

Onderwijssector

PO, VO, MBO, HBO, WO

Vraagsteller

Onderwijsadviseur