Heeft de indeling van het schooljaar in drie of vier periodes effect op de leerprestaties en motivatie van leerlingen in het voortgezet onderwijs?

 VO | Toetsen & feedback

Het spreiden van leerstof over langere periodes bevordert het leerrendement, maar dat gegeven valt niet zonder meer te vertalen naar periodisering in het voortgezet onderwijs. Frequent toetsen leidt tot een grotere en een meer evenredig verspreide inzet door leerlingen. Dit pleit niet zozeer voor indeling van het schooljaar in drie of vier periodes, als wel voor het gebruik van tussentijdse formatieve toetsen – naast toetsen in een toetsweek. Of regelmatig toetsen van invloed is op motivatie en toetsangst is niet duidelijk.

Een indeling in periodes die worden afgesloten met een toetsweek, is heel gebruikelijk in het voortgezet onderwijs. Dit bereidt leerlingen voor op de manier waarop het centraal eindexamen en de tentamenperiodes in het vervolgonderwijs worden gegeven. De periodisering van het jaar verschilt van school tot school, evenals de invulling van een toetsweek. Er zijn ook scholen die geen toetsweken kennen. Onderzoek naar effecten van het aantal periodes en/of het aantal toetsweken per schooljaar is schaars. Er is wel iets bekend over spreiding van leeractiviteiten, en over frequentie en spreiding van toetsen.

Spreiding van leerstof over langere periode bevordert het rendement

De leeropbrengst neemt toe als de school het studeren en oefenen verdeelt over een langere periode. Ook de lengte van een cursusperiode kan van invloed zijn op het onthouden van de stof door de leerling. Dit blijkt uit onderzoek in het hoger onderwijs. Het gaat echter te ver om te concluderen dat drie periodes beter zijn dan vier. Het verschil in lengte van de periodes bij een indeling in drie of vier periodes is tamelijk klein.

Regelmatig toetsen heeft een positief effect op leerrendement

Toetsen heeft aantoonbare effecten op het leerrendement. Leerlingen die toetsen maken leren meer dan leerlingen die geen toetsen maken. Het ophalen van informatie uit het geheugen is namelijk een effectievere manier van leren, dan het alleen herhalen van het lesmateriaal.

Bovendien blijkt dat frequent toetsen grotere positieve effecten heeft dan incidenteel toetsen. Vaker toetsen geeft leerlingen meer gelegenheden om feedback te krijgen op hun voortgang. Dit betekent dat scholen niet alleen summatief moeten toetsen, maar ook formatief. Daarnaast heeft regelmatig toetsen een positieve invloed op de studietijd van leerlingen, omdat het aanzet tot regelmatig studeren. En dat heeft weer een positief effect op de leerprestaties.

Of regelmatig toetsen ook van invloed is op motivatie en toetsangst, is niet duidelijk.

Spreiding van toetsen heeft invloed op leeropbrengst

Ook de spreiding van toetsen over de cursusperiode is van invloed op prestaties. Van het hoger onderwijs is bekend dat de spreiding bepalend is voor de verdeling van de feitelijke studielast. Studenten vertonen geen ‘ideaal’ studiegedrag als de opleiding alleen in de tweede helft van het semester tentamens afneemt. In het begin van het semester ligt de feitelijke studielast ver onder de nominale studielast, kort voor de tentamens gaan ze veel harder werken.

Wanneer de toetsen verder uit elkaar liggen, gaan studenten meer uren studeren en verdelen ze deze uren meer evenredig over het semester. Door een gelijkmatige inzet beklijft de leerstof beter en is er minder concurrentie tussen verschillende toetsen. Dit draagt bij aan het academisch succes van de studenten.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Lieve Heijsters (antwoordspecialist) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - afdelingsleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag