Hoe verbeteren we de informatievaardigheden van vmbo-leerlingen?

 VO | 21e-eeuwse vaardigheden | ICT

De meeste Nederlandse leerlingen beschikken over basale ict-vaardigheden die meestal als ‘knoppenkennis’ worden aangeduid. Die leren ze al doende. Met de meer complexe of strategische vaardigheden – op een efficiënte en doelgerichte manier informatie verzamelen om je doel te bereiken – hebben veel leerlingen moeite. Op het vmbo haalt het overgrote deel van de leerlingen deze hogere niveaus van ict-vaardigheid niet. Specifiek onderzoek naar effecten van informatievaardigheidstrainingen in het (v)mbo is er niet. Maar onderzoek in het basis-, voortgezet en hoger onderwijs laat zien dat het onderwijs informatievaardigheid kan stimuleren door te werken met hele taken, door te demonstreren en door het proces te ondersteunen.

Informatievaardigheid maakt een belangrijk deel uit van digitale geletterdheid. ‘Digitale geletterdheid’ verwijst naar het minimumniveau van kennis en vaardigheden op ict-gebied dat nodig is om te kunnen functioneren als burger en deelnemer aan onderwijs en arbeidsmarkt. Een eerdere vraag over kennis en vaardigheden op ict-gebied van de Kennisrotonde gaat uitgebreider in op het begrip digitale geletterdheid.

Het overgrote deel van de leerlingen in het vmbo (86%) blijkt niet in staat om zelfstandig de computer te gebruiken als instrument voor informatieverzameling. Noch weten ze de informatie op waarde te schatten om deze te verwerken in producten en zo kennis op te doen.

Struikelblokken?

Leerlingen zijn in het algemeen wel voldoende knopvaardig, maar ze vinden het lastig om betrouwbare informatie te selecteren en deze informatie te verwerken om zo kennis te construeren.

Als taken complexer worden, hebben leerlingen moeite om betrouwbare informatie te vinden en de betrouwbaarheid van bronnen te beoordelen. Waarom zijn deze vaardigheden complex? Leerlingen hebben vooral moeite om zoekvragen goed te formuleren. Ze kunnen die zowel te breed als te smal formuleren en beide leiden veelal tot een inefficiënt zoekproces. Verder blijkt dat leerlingen websites en informatie nauwelijks beoordelen en dat ze nauwelijks criteria hanteren als: welke organisatie zit er achter de site, wie is de auteur, hoe gedateerd is de informatie, wat is het type informatie? Verder reguleren leerlingen hun zoekproces vaak niet goed.

Daarbij komt dat leerlingen (en hun leraren) zichzelf overschatten. Leerlingen zelf geven vaak aan goed te zijn in het zoeken van informatie op internet: ze doen dat immers dagelijks. En ook leraren denken vaak dat leerlingen dit zelf wel kunnen omdat ze zoveel op internet rondstruinen.

Informatievaardigheden aanleren

Onderwijs in informatievaardigheden helpt leerlingen kritischer met informatie te leren omgaan en hun zoekvaardigheden te verbeteren. Specifiek voor de doelgroep (v)mbo is nog heel weinig bekend. Verschillende studies binnen het basis-, voortgezet en hoger onderwijs laten zien dat dankzij onderwijs in informatievaardigheden leerlingen meer kennis hebben van de wijze waarop je informatieproblemen aanpakt en oplost. In het algemeen geldt dat het onderwijs informatievaardigheid kan stimuleren door te werken met hele taken, door te demonstreren en door het proces te ondersteunen.

  • Het hanteren van een hele-taakbenadering: leerlingen moeten alle stappen van een taak doorlopen waarbij de taak niet op zichzelf staat maar in een context is geplaatst.
  • Demonstreren van de vaardigheid: werken met uitgewerkte voorbeelden.
  • Ondersteuning van het proces: leerlingen hebben baat bij goede ondersteuning tijdens het proces van informatievaardigheden. Proceswerkbladen, waar leerlingen de stappen uitwerken aan de hand van vragen, zijn waardevol. Ook reflectiemomenten waarop leerlingen nadenken over hoe het proces verloopt en hoe ze dat kunnen verbeteren, helpen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

In het tijdschrift 4W Weten wat werkt en waarom zijn twee toegankelijke artikelen verschenen over informatievaardigheid (en waarom het belangrijk is om in het onderwijs aan deze vaardigheden aandacht aan te besteden):

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Melissa van Amerongen (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe de volgende experts geconsulteerd: Saskia Brand-Gruwel (Open Universiteit) en Edith van Eck (Kohnstamm Instituut).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag