Welke interventies van een schoolleider bevorderen dat lerarenteams het eigenaarschap van leerlingen gaan versterken?

 PO | VO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering | Management | Leergemeenschappen | Schoolorganisatie | Zelfregulerend leren | Ook interessant

Het bevorderen en ondersteunen van een ‘samen lerende en onderzoekende schoolcultuur’ en het (her)ontwerpen van het onderwijs kunnen waarschijnlijk indirect het eigenaarschap van leerlingen versterken. Andere mogelijkheden zijn interventies voor praktijknabije professionalisering van leraren en lerarenteams. Bovendien zijn interventies voor het in netwerken (her)ontwerpen en onderzoeken van het onderwijs een optie. Er is echter geen direct onderzoek bekend over welke schoolleidersinterventies het eigenaarschap van leerlingen versterken.

Leerlingen tonen eigenaarschap voor het leren als ze verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leerproces en -resultaat. Dit lukt leerlingen beter als zij in staat zijn om hun leerproces te sturen en te bewaken. Scholen die eigenaarschap van leerlingen versterken, doen dat om de leerprestaties te verbeteren en leerlingen voor te bereiden op de toekomst. Leerlingen louter meer autonomie geven, werkt niet. Wel dat leraren samen met de leerling haalbare en uitdagende doelen stellen. Daarnaast helpt het wanneer leraren leerstrategieën onderwijzen èn deze inbedden in de leerstof, wanneer zij procesgerichte feedback geven en de begeleiding geleidelijk afbouwen.

Effectiviteitsstudies kijken veelal naar cognitieve leeropbrengsten

In studies naar schooleffectiviteit richten onderzoekers zich vooral op het effect van interventies op leeropbrengsten van leerlingen; vaak prestaties op taal- en rekentoetsen. Schoolleiders hebben alleen een indirect effect op cognitieve leeropbrengsten van leerlingen. Dit loopt veelal via schoolklimaat en onderwijskundige organisatie. Onderzoek naar het effect van schoolleidersinterventies op motivatie, leervaardigheden of eigenaarschap van leerlingen is er niet.

Leren leren en zelfstandig leren

Ander onderzoek biedt wel aanknopingspunten voor de rol van de schoolleider bij het versterken van eigenaarschap van leerlingen. Het gaat dan bijvoorbeeld over onderzoek naar het realiseren van ‘leren leren’ en naar het ontwikkelen van 21e eeuwse vaardigheden.

Om grotere betrokkenheid van leerlingen bij het leren te realiseren, en verbetering van leervaardigheden en levenslang leren, kunnen schoolleiders de focus leggen op het herontwerpen van het onderwijs. Op Australische scholen die fundamentele culturele en pedagogische veranderingen realiseerden, kregen leerlingen meer eigenaarschap in leren en behaalden ze hogere scores voor rekenen, taal en metacognitieve vaardigheden.

Voor de ontwikkeling van 21e-eeuwse vaardigheden – zoals zelfstandig leren – is het van belang om als schoolleider een innovatieve leiderschapsvisie te hebben op pedagogische praktijken. Het geven van het goede voorbeeld en bouwen aan commitment zijn eveneens helpend. Daarnaast zijn het bevorderen en ondersteunen van een samen lerende en onderzoekende cultuur belangrijk. Maar ook het tot stand brengen van samenwerkende en professionele leerteams.

Bevindingen uit meer algemene innovatieliteratuur

Praktijknabije interventies voor professionalisering van leraren werken beter dan interventies die niet aansluiten bij hun werk, voorkeur en/of ervaringen. Ook het bevorderen en faciliteren van het samen werken en leren van leraren ondersteunt hun professionele ontwikkeling en die van het schoolteam.

Het bevorderen van een onderzoekende cultuur en van collectief leren draagt eveneens bij aan professionalisering van leraren(teams) en de ontwikkeling van het onderwijs. Ook  netwerken voor gezamenlijk onderzoeksmatig werken inrichten en ondersteunen, kan behulpzaam zijn. Denk hierbij aan professionele leergemeenschappen, ontwikkel- en onderzoeksgroepen waarin onderwijsprofessionals samenwerken aan het ontwikkelen en onderzoeken van nieuwe toepassingen voor de eigen onderwijspraktijk, kenniswerkplaatsen of werkplaatsen onderwijsonderzoek.

Belangrijk bij deze netwerken is om de verschillende condities, interventies en processen vanaf het begin in samenhang aan te pakken, te faciliteren en te ondersteunen. Het is gunstig als er in deze netwerken sprake is van een gedeelde uitdaging en ambitie, van vertrouwen van wederzijdse afhankelijkheid en gelijkwaardigheid, en een op leren en ontwikkeling gerichte structuur en cultuur.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Wat zijn condities voor zelfregie van leraren op hun professionele ontwikkeling en wat is de rol van de schoolleider als facilitator hiervan?

Hoe kunnen leerkrachten het eigenaarschap van leerlingen in het primair onderwijs versterken?

Wat zijn effectieve interventies voor schoolleiders om curriculumontwikkeling te bevorderen?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, VO

Vraagsteller
po-instelling - IB'er

Gerelateerde vragen:

Wat zijn effectieve interventies voor schoolleiders om curriculumontwikkeling te bevorderen?
 PO | VO | Professionalisering | Management | Schoolloopbaan | Ook interessant
Schoolleiders kunnen curriculumontwikkeling bevorderen door doelbewust interventies in te zetten. Curriculumontwikkeling is een complex proces dat je kunt zien als een organisatieverandering en als een ontwerpproces. Op beide onderdelen kunnen schoolleiders zorgen voor duurzame ontwikkeling en verankering in de organisatie. Succesfactoren zijn onder andere het stimuleren van een positieve houding ten aanzien van curriculumverandering binnen de school en het vormgeven van een gezamenlijk en geleidelijk proces. De verandering inbedden in het professionele ontwikkelingsprogramma voor alle betrokkenen draagt ook bij aan succes.
Lees verder
Hoe kunnen leerkrachten het eigenaarschap van leerlingen in het primair onderwijs versterken?
 PO
Leerkrachten kunnen eigenaarschap van leerlingen bevorderen door samen haalbare en uitdagende doelen te stellen. Maar ook door leerstrategieën direct en ingebed in de leerstof te onderwijzen, en door procesgerichte feedback te geven. Louter autonomie verlenen aan leerlingen helpt vaak niet. Leerlingen tonen zich eigenaar van het leren als zij actief de verantwoordelijkheid nemen voor hun leerproces en resultaten. Dit hangt mede samen met de mate waarin zij in staat zijn om het eigen leerproces te sturen. Eigenaarschap en zelfgestuurd leren zijn al mogelijk vanaf jonge leeftijd. Daar is wel instructie en begeleiding door leerkrachten en ouders bij nodig.
Lees verder
Wat is bekend over condities voor zelfregie van leraren op hun professionele ontwikkeling en welke rol speelt de schoolleider daarin?
 PO | Professionalisering | Management
Een proactieve houding en het nemen van verantwoordelijkheid zijn belangrijke voorwaarden voor de professionele ontwikkeling van leraren. De schoolleider biedt leraren hierbij ondersteuning en neemt barrières weg. Andere factoren die in samenhang bijdragen aan een effectieve professionele ontwikkeling zijn: gezamenlijk leren, tijd nemen voor een duurzaam resultaat, pedagogische kennis combineren met vakkennis die gericht zijn op het verbeteren van leerresultaten bij leerlingen. Dit alles in een positief leerklimaat.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag