Draagt een schoolleidersopleiding bij aan beter functionerende schoolleiders?

 PO

Opleiding en professionalisering van schoolleiders draagt op verschillende manieren bij aan hun functioneren en de schoolorganisatie. Zo leidt scholing van schoolleiders tot meer kennis en vaardigheden op het gebied van onderwijskundig leiderschap en schoolverbetering. Tevens vergroot scholing de self-efficacy van schoolleiders, de eigen overtuiging dat zij onderwijsverbeteringen kunnen realiseren. Daarnaast besteden schoolleiders door professionalisering meer tijd aan onderwijskundige taken en het bevorderen van een professionele leeromgeving voor het personeel. Professionalisering van schoolleiders doet er dus toe, voor de organisatie en de medewerkers, maar er is geen bewijs dat dit doorwerkt op de onderwijskwaliteit.

Er is veel onderzoek naar de relatie tussen schoolleider en onderwijskwaliteit, doorgaans gemeten aan de hand van leerprestaties van leerlingen. Ook is er vrij veel onderzoek naar schoolleidersopleidingen in bredere zin. Maar empirisch onderzoek naar de effectiviteit ervan is schaars. Uit het onderzoek naar het effect van schoolleidersopleidingen op onderwijskwaliteit dat beschikbaar is, komt soms een positieve relatie en soms geen of een zwakke positieve relatie naar voren.

Effecten van scholing

Professionalisering van schoolleiders doet ertoe, zowel voor schoolleiders als voor de schoolorganisatie. Maar er is geen duidelijk bewijs dat dit vervolgens doorwerkt op het onderwijs en de leerling. Desondanks komen er verschillende effecten uit onderzoek naar voren:

  • Door scholing neemt de self-efficacy van schoolleiders toe: de eigen overtuiging dat zij het verschil kunnen maken in de realisatie van onderwijsverbeteringen, veranderingen in de school en gedeelde normen in het onderwijs.
  • Schoolleiders besteden door professionalisering meer tijd aan onderwijskundige taken als curriculumontwikkeling. Maar ze zijn ook meer bezig met het creëren van een professionele leeromgeving en gebruiken data om schoolontwikkelingen te analyseren en plannen.
  • Schoolleiders verwerven meer kennis en vaardigheden op het gebied van onderwijskundig leiderschap en schoolverbetering.

Relevante elementen van schoolleidersopleidingen

In de literatuur en in het werkveld is overeenstemming over de competenties waar een schoolleider over dient te beschikken. Dat geldt ook voor de belangrijkste elementen die in schoolleidersopleidingen terug moeten komen. Er is echter beperkt onderzoek naar deze elementen van opleidingen en hun effect op het functioneren van de schoolleiders. Effectieve opleidingen richten zich over het algemeen op onderwijskundig leiderschap, organisatieontwikkeling en verandermanagement.

Andere relevante elementen van schoolleidersopleidingen zijn onder andere:

  • Het werken in hechte leergroepen bevordert de ontwikkeling van professionele vaardigheden en leiderschap.
  • De lengte van opleiding moet voldoende zijn, wil een opleiding het kritisch en reflectief denken van schoolleiders stimuleren. Kortdurende trainingen blijken weinig effectief.
  • Intensieve, praktijkgerichte opdrachten en stages hebben effect op de kennis, houding en vaardigheden van schoolleiders. Het oplossen van problemen draagt bij aan het hogere-orde denken, een van de competenties uit de beroepsstandaard van schoolleiders in het primair onderwijs.
  • Schoolleiders zeggen dat het uitvoeren van praktijkonderzoek tijdens de opleiding mogelijkheden schept om het onderwijs te verbeteren. En het draagt bij aan de professionele ontwikkeling van het team.
  • Een effectieve schoolleidersopleiding bestaat in het algemeen uit een coherent, op onderzoek en standaarden gebaseerd curriculum. Daarnaast beschikt de opleiding over actieve leervormen en een duidelijke verbinding tussen theorie en praktijk.
  • Voor ervaren schoolleiders zijn maatwerkopleidingen die aansluiten op hun rol, leervragen en leerstijlen, het meest effectief.

Informeel leren

Hoewel schoolleiders zelf behoefte hebben aan informeel leren en dat waarderen, is er nauwelijks onderzoek naar de effectiviteit ervan. Alleen informeel leren is volgens de literatuur onvoldoende voor de professionalisering van schoolleiders. Theorie en nieuwe kennis spelen daarin een kleinere rol dan bij formele opleidingen. Formeel leren in een praktische context en een mix van formeel en informeel leren, heeft de voorkeur van schoolleiders.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Etienne van Nuland (CAOP) en Ruud van der Aa (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
Ministerie van OCW - beleidsmedewerker of afdelingshoofd

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag