Welke invloed heeft het zelf kiezen van het instructieniveau op de leerresultaten en de motivatie van leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs?

 VO | Motivatie | Ook interessant

Wanneer leerlingen keuzemogelijkheden krijgen voor hun leerproces vergroot dat hun autonomie en competentiegevoel van leerlingen. Het bieden van opties voor activiteiten in de les of keuzes uit verschillende versies van een taak kan de intrinsieke motivatie verhogen. De sterkte van dit verband is afhankelijk van de interesse van de leerling, het aantal keuzemogelijkheden en de voorkennis. Over het effect van het bieden van keuzemogelijkheden op leerresultaten is weinig bekend.

Het bieden van keuzemogelijkheden aan leerlingen in het voortgezet onderwijs verhoogt hun intrinsieke motivatie. Het maakt niet uit welk type keuze wordt aangeboden, hoewel het effect het sterkst is als leerlingen kunnen kiezen uit educatief irrelevante opties zoals het type muziek tijdens een oefening. Wellicht dat de uitkomst van dit type keuze weinig negatieve consequenties voor de leerlingen heeft en het keuzeproces daardoor minder mentaal belastend is.

Kiezen kost namelijk energie, zeker als leerlingen belang hechten aan mogelijke negatieve consequenties van een keuze of als de hoeveelheid keuzes overweldigend is. Te weinig keuzemogelijkheden en opties hebben daarentegen draagt onvoldoende bij aan het gevoel van zelfsturing en controle om een positief effect op motivatie te bewerkstelligen.

Als er sprake is van een beloning voor een taak, dan is het van belang de beloning ook te laten kiezen. Het positieve effect van de beloning gaat anders mogelijk verloren.

Effect van keuze op leerresultaten

Leerlingen die in staat zijn een opdracht goed zelf te beoordelen en zelf een vervolgopdracht mogen kiezen, behalen betere leerresultaten. Leerlingen die voor een korte taak keuzemogelijkheden krijgen, doen meer moeite de taak te volbrengen, scoren beter, voelen zich bekwamer en kiezen vaker een moeilijkere optie. Het verband met latere leerresultaten is niet aan te geven; daar zijn langer lopende experimenten voor nodig.

Factoren die invloed hebben op het werken met keuzemogelijkheden

Scholen die leerlingen keuzes over manieren van leren willen aanbieden, kunnen verschillende maatregelen nemen. Het gaat om maatregelen die los van elkaar staan. Zo kan de docent het leerproces monitoren en ondersteuning bieden, wat leidt tot een hogere intrinsieke motivatie bij de leerlingen. Het aanbod aan keuzemogelijkheden mag niet te klein en niet te groot zijn. Het grootste positieve effect ligt bij opeenvolgende keuzemomenten waarbij de leerling steeds één keuze kan maken uit een lijst met opties.

Een andere maatregel heeft te maken met de vrijheid om te kiezen. Als leerlingen druk voelen om bepaald gedrag te vertonen of bepaalde keuzes te maken, neemt juist de kans op demotivatie toe. Daarnaast presteren leerlingen met meer voorkennis over het onderwerp beter wanneer de instructie aansluit bij hun voorkeur voor leerlinggestuurde instructie dan wel programmagestuurde instructie. Daarentegen presteren leerlingen met minder voorkennis beter als de instructie niet aansluit bij hun voorkeur.

Leerlingen die reeds gemotiveerd zijn en interesse hebben in de activiteit waarvoor keuzes worden aangeboden, profiteren het meest van de introductie van keuzemogelijkheden. Als het aanbod van keuzes onvoldoende aansluit bij de interesse van leerlingen en niet bijdraagt aan het gevoel van vrijheid en controle om te kiezen, dan is dit effect kleiner.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante antwoorden van de Kennisrotonde:

Effect van maatwerk op de motivatie van leerlingen

Flexibilisering van lestijd

Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen in het voortgezet onderwijs versterken?

 Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Barbara Janssen (antwoordspecialist) en Sandra Beekhoven (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - decaan

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag