Lezen leerlingen met dyslexie in de onderbouw van het voortgezet onderwijs teksten sneller en accurater met een groter beeldscherm?

 PO | VO | MBO | SECTOROVERSTIJGEND | ICT | Leer- & gedragsproblemen | Taal

De meeste leerlingen met dyslexie lezen niet sneller en accurater met een groter beeldscherm. Sterker, sommigen hebben juist baat bij een kleiner beeldscherm. Het verbeteren van het lezen zit vooral in extra ruimte tussen de letters. Bij bijvoorbeeld een e-reader zijn vaak slechts enkele woorden op een regel zichtbaar, net als bij een krantenkolom. Dit leidt leerlingen minder af. Dit voordeel kan mogelijk ook bereikt worden door een beeldscherm in de portretstand te zetten of door kortere regels op het scherm in te stellen.

Leerlingen met dyslexie hebben hardnekkige problemen met juist en vloeiend lezen, en het leren spellen van woorden. Het leesprobleem heeft niets te maken met het onderwijs, met weinig leeservaring of met een lichamelijke, neurologische of algemeen verstandelijke beperking. Ook is er geen sprake van een verstoorde visuele waarneming. De dyslectische leerling kampt met tekorten in het verwerken en koppelen van letters (orthografische informatie) en klanken (fonologische informatie).

Een grotere letterafstand heeft een positief effect

Er is weinig onderzoek gedaan naar het effect van beeldschermen bij leerlingen met dyslexie. Wel is aangetoond dat het vergroten van de afstand tussen de letters een positief effect heeft op de leesvaardigheid van die leerlingen. Ze lezen nauwkeuriger en sneller. Een groter lettertype of een speciaal dyslexielettertype heeft niet per se voordelen. Het vergroten van de regelafstand helpt de leerlingen evenmin.

Leerlingen met dyslexie ‘zien’ een letter of woord slechter door de letters die erbij in de buurt staan. Ze herkennen een letter daardoor minder goed. Dit heeft te maken met crowding: het verschijnsel waardoor objecten moeilijker te herkennen zijn, als ze omringd worden door andere objecten. Crowding is een algemeen verschijnsel dat de meeste mensen helpt om beter te zien, en dus ook om snel en nauwkeurig te lezen. Dyslectici daarentegen hebben juist last van crowding. Ze ondervinden bij het lezen hinder van de letters en woorden die in de buurt staan en raken zo het overzicht kwijt.

Vooral leerlingen met dyslexie die last hebben van crowding profiteren van grotere letterafstand. Gemiddelde lezers niet. Ook zijn er verschillen tussen beginnende en gevorderde lezers. Een grotere letterafstand kan de letterherkenning bij beginnende lezers bevorderen, maar is mogelijk nadelig voor de woordherkenning bij gevorderde lezers. Dit houdt verband met de leesontwikkeling, die loopt van het waarnemen van afzonderlijke letters naar het waarnemen van woorden als één geheel.

Leesbegeleiding blijft het belangrijkste

Het vergroten van de afstand tussen letters of het verkorten van de regels mag geen vervanging zijn van extra leesbegeleiding van leerlingen met dyslexie. Het zijn aanvullingen die de leerlingen kunnen helpen. Met de inzet van louter een kleiner beeldscherm zijn niet automatisch de nadelige effecten van crowding opgelost. De tekst op het scherm moet zich immers wel automatisch aan het format van het scherm kunnen aanpassen.

Te maken keuzes voor tekstweergave of beeldschermgrootte leveren alleen in samenhang een goed waarneembaar beeld op. Zo kan een beeldscherm met een hoge verversingssnelheid – om onnodige flikkering en ruis te reduceren zoals bij een game-monitor – van invloed zijn, evenals contrast, kleur, lettervormen en achtergrond. Een lettertype met voldoende letterafstand kan immers teniet worden gedaan door het uitvullen van de tekst of een te kleine lettergrootte. Het terugbrengen van de lengte van een tekstregel kan simpelweg door een scherm in de portretstand te zetten.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Helpt aandacht voor de vorm van letters om dyslexie tegen te gaan als kinderen letters leren lezen en schrijven?

Hoe kunnen mbo-studenten met dyslexie het beste worden ondersteund?

Is het waar dat fixatie disparatie leesproblemen veroorzaakt en dat visuele training de leesproblemen kan verhelpen?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings en Martine Gijsel (kennismakelaars Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Hans Beerens en Mieke Urff, Frans Cornelissen en Ben Maassen, en Chris Struiksma geconsulteerd.

Onderwijssector
PO, VO, MBO, SECTOROVERSTIJGEND

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Helpt aandacht voor de vorm van letters om dyslexie tegen te gaan als kinderen letters leren lezen en schrijven?
 PO | VO | Taal | Vakken
Het leesprobleem bij dyslexie wordt niet zozeer veroorzaakt door een verstoorde visuele waarneming, maar door tekorten in het verwerken van klanken (fonologische informatie) en letters (orthografische informatie). Kinderen met dyslexie kunnen verschillende letters leren onderscheiden, maar de koppeling met de bijbehorende klank is minder sterk. Met aandacht voor de vorm van letters zal dyslexie dan ook niet worden voorkomen.
Lees verder
Hoe kunnen mbo-studenten met dyslexie het beste worden ondersteund?
 VO | MBO | Leer- & gedragsproblemen | Taal
Dyslexie is een probleem waardoor mbo-studenten mogelijk niet vlot of geautomatiseerd kunnen lezen en/of niet accuraat spellen. Studenten met dyslexie hebben baat bij taal gerelateerde ondersteuning, zoals auditieve ondersteuning, wat bewezen effectief is. Ook verlenging van examentijd en ict-ondersteuning zijn mogelijk effectief. Daarnaast is aandacht voor zelfredzaamheid gewenst. Het protocol dyslexie mbo biedt concrete handreikingen voor de begeleiding van studenten met dyslexie.
Lees verder
Is het waar dat fixatie disparatie leesproblemen veroorzaakt en dat visuele training de leesproblemen kan verhelpen?
 PO | (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Taal
Afwijkende fixatie disparatie en afwijkende oogsprongen kunnen samenhangen met dyslexie, maar het is niet zeker dat deze afwijkingen dyslexie veroorzaken. Verschillen in oogbewegingen en fixatie disparatie bij leerlingen met dyslexie lijken eerder een gevolg te zijn van verwerkingsproblemen van geschreven tekst. Er is weinig overtuigend bewijs gevonden voor de effectiviteit van behandelingen om deze afwijkingen bij leerlingen met leesproblemen of dyslexie te verhelpen.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag