Wat zijn adviezen en aandachtspunten voor rekentaal bij jonge kinderen met een taalontwikkelingsstoornis?

 PO | Taal | Vakken

Kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS) hebben een vertraagde taal- en spraakontwikkeling. Ze kunnen ook moeite hebben met (voorbereidend) rekenen, vooral met rekentaken die een beroep doen op verbale verwerking. Het is daarom belangrijk dat leerkrachten en begeleiders gericht de ontwikkeling van rekentaal ondersteunen. Daarnaast is het beter als kinderen met een TOS een beperkt aantal taken en/of strategieën krijgen aangeboden. En bij voorkeur worden ouders betrokken bij het stimuleren van de taal- en rekenvaardigheid.

‘Heeft Jos ’n TOS?’ Met die vraag probeert Koninklijke Kentalis via posters aandacht te vragen voor kinderen en jongeren met een taalontwikkelingsstoornis (TOS). Bij kinderen met een TOS verloopt de spraak- en/of taalontwikkeling anders dan normaal. Deze vertraagde ontwikkeling kan niet worden verklaard op basis van intelligentie, motorische of sociaal-emotionele problemen, of gehoorverlies. Kinderen met een TOS spreken onder meer in korte zinnen en hebben moeite met het vinden van de juiste woorden. Ook zijn ze niet altijd goed te verstaan en kunnen ze mondelinge opdrachten niet goed uitvoeren.

TOS en rekenen

Kinderen met een taalontwikkelingsstoornis hebben niet alleen problemen met sociale interacties, het grammaticaal correct verwoorden van gedachten en het volgen van instructies. Ze kunnen ook problemen ervaren met het voorbereidend rekenen (groep 1 en 2) omdat rekenen een beroep doet op de talige vermogens van kinderen. Hierbij valt te denken aan het tellen en het hanteren van rekentaal (zwaar, groter, et cetera). Hoe komt dat? Onderzoek binnen de neuropsychologie laat zien dat dezelfde gebieden in de hersenen worden aangesproken voor zowel talige- als rekenkundige taken.

Het voorbereidend rekenen bestaat uit taken die een expliciet beroep doen op verbale verwerking. Denk aan hardop tellen, het decoderen van geschreven getallen en het ophalen van rekenkundige feiten vanuit het geheugen. Maar het omvat ook niet-verbale taken, zoals getallen vergelijken en schatten. Kinderen met een TOS hebben vooral moeite met rekentaken die een beroep doen op verbale verwerking. Ze scoren op niet-verbale rekentaken even goed als leeftijdsgenootjes zonder een TOS.

De problemen bij voorbereidend rekenen ontstaan vooral doordat kinderen met een TOS het minder goed doen op fonologisch bewustzijn, grammaticale taalvaardigheid en de snelheid waarmee zij woorden en begrippen kunnen benoemen. Dit probleem blijft ook in groep 3 bestaan wanneer kinderen getallen gaan optellen en aftrekken. Het is dus belangrijk om kinderen met een TOS al op jonge leeftijd aanvullende ondersteuning te bieden.

Advies

Hoe kun je als leerkracht het beste omgaan met de rekenproblemen van kinderen met een TOS? Een aantal suggesties:

  1. Kinderen met een TOS hebben vooral te maken met een vertraagde taal- en spraakontwikkeling. Leerkrachten moeten niet alleen de taalvaardigheid stimuleren, maar gelijktijdig hun rekenvaardigheid stimuleren.
  2. Zorg ervoor dat kinderen met een TOS een beperkt aantal taken en/of strategieën aangeboden krijgen, zodat het werkgeheugen minder wordt belast.
  3. Betrek ouders bij het stimuleren van de taal- en rekenvaardigheid van kinderen met een TOS.
  4. Probeer het gebruik van rekentaal door kinderen gericht te ondersteunen:
  • Ga na welke rekentaal kinderen binnen de activiteit nodig hebben en met welke rekentaal zij al bekend zijn. Maak hierbij een onderscheid tussen dagelijkse woorden (wegen, tussen de middag), schooltaal (bedrag, hoeveelheid, meer/minder), vaktaal (afronden, kilogram) en specifieke formuleringen (‘als ik er twee bij doe wordt het…’ ).
  • Herformuleer uitingen van leerlingen en geef hierbij eventueel nieuwe (reken)taal terug.
  • Geef als leerkracht het goede voorbeeld, bijvoorbeeld door het correcte gebruik van rekentaal voor te doen (modellen) en correcte uitingen van leerlingen te herhalen en zo terug te geven aan de leerlingen.
  • Voer regelmatig gesprekken met kinderen naar aanleiding van rekentaken of alledaagse situaties (bijvoorbeeld vanuit spelactiviteiten). Stel hierbij open vragen en daag kinderen uit om complexe taal te gebruiken.
  • De taalvaardigheid van kinderen met een TOS vergroten, vergt langdurige en intensieve ondersteuning.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Rekentaal en rekenknobbeltassen, en Checklist voor ouders (video)

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Chiel van der Veen (antwoordspecialist) en Peter Noort (kennismakelaar Kennisrotonde)

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
ambulant begeleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag